TVDW: Paraleipsis

De taal­term van deze week, para­leip­sis, is niet echt recht voor zijn raap. Tegelijk wil hij zich ook niet ver­liezen in sub­tiliteit­en, want de bood­schap moet wel overkomen. Daarom zegt hij het lief­st wat hij niet wil zeggen, om duidelijke te mak­en wat hij wel wil zeggen. Dat klinkt miss­chien wat omslachtig en tegen­stri­jdig, maar zo is de para­leip­sis nu een­maal.

Definitie

De para­leip­sis is een sti­jl­figu­ur waar­bij je iets benadrukt juist door te zeggen dat je het er niet over wilt hebben.

Je kunt deze term ook in een aan­tal andere vari­anten tegenkomen: par­alip­sis, prae­teri­tio (of preteri­tio) en preter­missie.

Voorbeelden

  • Ik wil niet zeggen dat Mar­cus dom is, maar dat was geen slimme actie.
  • Het gaat mij te ver om te eisen dat de min­is­ter aftreedt.
  • We gaan het er van­daag niet over hebben of dit huwelijk wel een goed idee was.

Zie je wat er gebeurt? Woord voor woord zeggen deze zin­nen dat een onder­w­erp geen aan­dacht ver­di­ent – maar juist door dat te zeggen, ves­tig je er wél de aan­dacht op.

Etymologie

We hebben deze term een op een overgenomen van het Griekse zelf­s­tandig naam­wo­ord para­leip­sis, met dezelfde beteke­nis, wat op zijn beurt weer is gebaseerd op een werk­wo­ord:

  • para­leipein (terz­i­jde lat­en, onu­it­ge­spro­ken lat­en), van para- (naast) + leipein (lat­en)

Weetje

De para­leip­sis is ver­want aan een andere sti­jl­figu­ur, namelijk de ironie. Ook daar zeg je in zekere zin het tegen­overgestelde van wat je echt wilt com­mu­niceren.

Wat vind jij?