Taalterm: Letterkast

De taal­term van deze week, let­ter­kast, houdt van orde. Boeken horen vol­gens hem alfa­be­tisch op de plank, en bestek net­jes gesor­teerd in de keu­ken­lade. Hij houdt erg van effi­ci­ënt wer­ken – want tijd ver­doen, daar heeft hij niets mee.

Definitie

Een let­ter­kast is een kast waarin, in een klas­sieke (niet-digi­tale) druk­ke­rij, de indi­vi­du­ele loden let­ters en lees­te­kens bewaard wor­den waar­mee de druk­ker tek­sten samen­stelt. Die indi­vi­du­ele tekens zijn ver­deeld over vak­jes in een serie lades, of in open kas­ten waar je met­een bij kunt.

Traditioneel bestaat een let­ter­kast uit twee delen, elk met zijn eigen cate­go­rie van let­ters: de boven­kast, waarin de hoofd­let­ters zit­ten; en de onder­kast, waarin de kleine let­ters zitten.

Inmiddels zijn er niet veel van zulke ambach­te­lijke druk­ke­rijen meer, maar de woor­den boven­kast en onder­kast zijn nog steeds volop in gebruik onder druk­kers en desig­ners, als meto­ny­mi­sche aan­dui­ding voor de grote en kleine let­ters zelf.

Voorbeelden

• Wil je deze Z even in de boven­ste let­ter­kast wegbergen?
• De Amerikaanse auteur Edward Estlin Cummings liet zijn eigen naam vaak hele­maal in onder­kastlet­ters druk­ken: “e e cummings”.

Etymologie

Een let­ter­kast is, heel let­ter­lijk, en kast voor letters.

Weetje

Je kunt naast de boven­kast en de onder­kast ook nog een derde cate­go­rie (of “kast”) van let­ters aan­wij­zen, name­lijk de klein­ka­pi­ta­len. Dat zijn hoofd­let­ters die klei­ner zijn dan de gewone kapi­ta­len uit de boven­kast. Zulke klein­ka­pi­ta­len nemen de plaats in van de kleine let­ters en hou­den meestal de x-hoogte aan.

• Dit voor­beeld maakt gebruik van klein­ka­pi­ta­len. Je ziet dat de hoofd­let­ters aan het begin van de zin­nen nog steeds “groot” zijn. Maar de kleine let­ters zijn nu mini-kapi­ta­len geworden.

In een oude let­ter­kast wer­den de klein­ka­pi­ta­len meestal weg­ge­bor­gen in de boven­kast, samen met de “echte” hoofdletters.