Wilt u een biertje, meneer Alien?

Heb je het vorige week ook geho­ord? Ster­rekundi­gen hebben op een afs­tand van een schamele 39 licht­jaar een ster ont­dekt met maar lief­st zeven plan­eten, waar­van er drie lijken te vol­doen aan de voor­waar­den voor het her­ber­gen van lev­en. De tele­scoop waarmee deze ont­dekking (mede) gedaan is staat in Chili heet voluit de “Tran­sit­ing Plan­ets and Plan­etes­i­mals Small Telescope–South”, maar voor het gemak kor­ten ze dat af tot het back­ro­niem TRAPPIST.

Je raadt het al: dit is een Bel­gis­che tele­scoop, ver­noemd naar het fameuze Trap­pis­ten­bier. De ster in kwest­ie is een ultra­koele dwerg­ster en werd eerst nog “2MASS J23062928-0502285” genoemd, naar zijn cat­a­lo­gus­num­mer – maar dat is een beet­je een mond­vol. Daarom hebben ze hem maar omge­doopt tot TRAPPIST-1.

Een schema­tis­che weer­gave van het TRAPPIST-1 zonnes­telsel

Hoezo “trappist”?

Nou vind ik de astronomie die hier­achter schuil­gaat razend inter­es­sant, net als de filosofis­che gevol­gen van een mogelijke ondubbelzin­nige ont­dekking van lev­en op een andere pla­neet. Maar ik wil het met je hebben over die naam, Trap­pist.

Let op de spelling. Ik heb het over het bier, niet de tele­scoop. Want ook die naam komt natu­urlijk ergens van­daan. Trap­pis­ten­bier wordt gepro­duceerd op elf locaties, alle­maal abdi­jen. Zes daar­van liggen in Bel­gië, twee in Ned­er­land en één elk in Oost­en­rijk, de Verenigde Stat­en en Ital­ië. Toch ligt de abdij waar dit bier zijn naam aan dankt in Frankrijk, en wel bij het dorp Soligny-la-Trappe.

Maar nu gaan we te snel; even een paar stap­pen terug.

Twee soorten cisterciënzers

Het Trap­pis­ten­bier dankt zijn naam aan het feit dat het gebrouwen wordt door trap­pis­ten, mon­niken die horen bij een afs­plits­ing van de kloos­t­erorde van de cis­ter­ciënz­ers. Die afs­plits­ing begon in 1664 met een her­vorm­ings­be­weg­ing die werd afge­trapt [no pun intend­ed] in de cis­ter­ciënz­er abdij van Notre-Dame de la Grande Trappe. Je raadt het al: deze abdij staat in Soligny-la-Trappe.

De abdij “La Grande Trappe”

In 1892 was de afs­plits­ing com­pleet en ves­tig­den de trap­pis­ten een nieuwe kloos­t­erorde. Formeel horen de oor­spronke­lijke cis­ter­ciënz­ers bij de “Orde der Cis­ter­ciënz­ers van de Orig­inele Obser­vantie” en horen trap­pis­ten en trap­pin­stin­nen bij de “Orde der Cis­ter­ciënz­ers van de Strik­te Obser­vantie”. Ja, je moet let­ten op de details.

Maar het ver­haal gaat nog verder terug, al is dat lastiger te trac­eren. Zow­el het kloost­er La Grande Trappe als de gemeente Soligny-la-Trappe danken hun naam aan de regio in Nor­mandië waar zij te vin­den zijn, een moeras­sig gebied dat La Trappe genoemd wordt. Trappe is het Franse woord voor luik of val­luik. Maar of het idee dat een moeras een “val” kan zijn ook de reden is voor die benam­ing, is niet zek­er.

Bier en koek

Goed, terug naar onze mon­niken, ons bier en onze tele­scoop. Geestelijken en weten­schap­pers proberen elk op hun eigen manier het uni­ver­sum te door­gron­den. Dus er zit een zekere plezante ironie in het feit dat een pro­ces van her­vorm­ing van een kloos­t­erorde dat begon in het mid­den van de 17e eeuw nu, via een lange keten (waarin ook nog eens Bel­gisch bier fig­ureert), geleid heeft tot de naam van tele­scoop en een fascinerende ster op zo’n 370.281.309.778.970 km van onze aarde.

En omdat de Bel­gen wel raad weten met humor en het goede lev­en, hoort de TRAPPIST tele­scoop bij een bred­er onder­zoeksini­ti­atief dat voluit de “Search for Plan­ets EClips­ing ULtra-cOOl Stars” genoemd wordt. Jawel, SPECULOOS dus.

Oh ja, en dan nog dit:

Heb je zin in nog een taalver­haal waarin mon­niken een rol spleen? Kijk dan hier.

En ten slotte: wil je meer lezen over deze bij­zon­dere astronomis­che ont­dekking? Kijk dan eens hier en hier op de site van NASA.

Wat vind jij?