Omdat vs. doordat

Ben je ook wel een gecor­rigeerd door een taalpurist: “Je moet hier geen omdat gebruiken, maar door­dat!”? Best irri­tant. Maar wat zijn nou de regels en hoe pas je ze toe? En heeft zo’n taalpurist ook alti­jd gelijk? Het antwo­ord ver­rast je miss­chien.

Waar hebben we het over?

Voeg­wo­or­den verbinden twee delen van een zin. Soms geeft zo’n woord aan dat er een causaal ver­band is tussen de zins­de­len. Oftewel: A heeft op de een of andere manier B tot stand gebracht. In zo’n geval moet je even goed oplet­ten.

Betekenis en gebruik

  • Omdat is een voeg­wo­ord waarmee je een bijzin opent die een reden (of een oorza­ak) aangeeft.
  • Door­dat is een voeg­wo­ord waarmee je een bijzin opent die een oorza­ak aangeeft.

Je ziet het al: er is hier sprake van enige over­lap. Vroeger was de regel strenger: een reden kri­jgt omdat, en een oorza­ak kri­jgt door­dat. Maar inmid­dels is het, in navol­ging van het lev­ende taal­ge­bruik, veel bred­er geac­cepteerd dat je met omdat óók een oorza­ak kunt aan­duiden.

Dus:

Voorbeelden

  • Ik hou van jou omdat je zo lief bent. [reden]
  • De straat werd nat door­dat het regende. [oorza­ak]
  • Hij doet zo nerveus omdat/door­dat hij zijn vlucht gemist heeft. [twi­jfel­geval]

Even opletten

De angel zit hem hier in het ver­schil tussen een oorza­ak en een reden. En dat onder­scheid is inder­daad niet alti­jd even duidelijk. Houdt als vuistregel aan:

  • Geeft de zin antwo­ord op een waarom-vraag? Kies dan voor omdat.
  • Geeft de zin antwo­ord op een waar­door-vraag? Kies dan voor door­dat.

Probeer het maar uit met de voor­beeldzin­nen hier­boven!

Maar let op. Er is dus een gri­js gebied: voor oorza­ke­lijke bijzin­nen kun je in veel gevallen kiezen tussen omdat en door­dat. Toch is elke zin weer anders, en je zult vaak een voorkeur voe­len voor het ene of het andere woord. Dan kun je gewoon varen op je taal­gevoel.

Weetje

De regel dat omdat “redengevend” is en door­dat “oorza­akaan­duidend” is niet van nature ontstaan. Dit is rond 1860 ver­zon­nen door slimme (of niet!) taalkundi­gen.

(Zie ook het onder­scheid tussen hen en hun, waar­voor iets dergelijks geldt.)

Wat vind jij?