Gedichtjes

Vorige week kwam ineens de kers­verse “pre­si­dent” van Europa, Herman Van Rompuy, op een onver­wachte manier in het nieuws. Het had niets te maken met poli­tiek,  staats­man­schap of inter­na­ti­o­nale ver­dra­gen. Neen, het bleek dat de heer Van Rompuy er een hobby op na houdt. Hij schrijft haiku’s.

Dat doet hij daar­en­bo­ven met zoveel enthou­si­asme dat hij op 15 april een boekje uit­gaf met een bloem­le­zing uit zijn oeu­vre. Het kwam zelfs boven­drij­ven dat hij in de Engelstalige pers inmid­dels de bij­naam Haiku Herman heeft. Toe maar. Nou kun je van Van Rompuy vin­den wat je wilt, maar ik denk dat bij pre­mier Balkenende het paniek­zweet prompt van het gere­for­meerde voor­hoofd drup­pelt bij het idee dat hij een gedicht zou moe­ten schrijven.

En daar­mee kom ik uit op de onver­mij­de­lijke vraag – wat was een haiku ook alweer? Menigeen zal nog uit zijn geheu­gen iets weten op te rake­len als: een haiku is een kort gedichtje van drie regels. Een ander voegt daar mis­schien aan toe: en een haiku heeft altijd een bepaald aan­tal let­ter­gre­pen. Zeventien of zo.

Nou, dat klopt best aar­dig, maar ook weer niet hele­maal. Hoe zit het?

De haiku is inder­daad een dicht­vorm. De oor­sprong ervan ligt in Japan, waar men een vorm van ket­ting­ge­dicht kent dat de renga heet. De eer­ste regels van een renga, de ope­nings­strofe, heten samen een hokku. In de tweede helft van de negen­tiende eeuw vormde de Japanse dich­ter Masaoka Shiki (1867−1902) de hokku om tot een nieuwe, aparte dicht­vorm. En hij gaf hem de naam haiku.

Als vuist­re­gel kan je aan­hou­den dat een tra­di­ti­o­nele haiku drie regels heeft met res­pec­tie­ve­lijk vijf, zeven en vijf let­ter­gre­pen. Ben je wat strik­ter in de leer, dan zeg je dat een haiku bestaat uit vijf, zeven en vijf mora’s. Een mora is een klank­een­heid, en een woord met een twee­klank erin, zoals goud, heeft dan ook twee mora’s: go-ud (maar slechts één let­ter­greep!). Maar zo inge­wik­keld hoef je het niet te maken.

Haiku’s gaan tra­di­ti­o­neel over de natuur, en dan met name de ver­schil­lende sei­zoe­nen, waar­bij ook het nieuw­jaar als sei­zoen gezien wordt. Maar bij moderne haiku’s is de the­ma­tiek veel vrijer.

En dan ten slotte, natuur­lijk, een mees­ter­werk van onze eigen Haiku Herman, geplukt van zijn web­site.(vanaf sep­tem­ber 2023 slecht of niet bereikbaar).

De lente hoor je
in de bries in de bomen.
De win­ter­sneeuw kraakt.

Doe dat maar eens na, Jan Peter!