Frikandel vs. frikadel

Veel lezers zullen in gezelschap de discussie wel eens hebben meegemaakt: is een frikandel nou hetzelfde als een frikadel (zonder n)? Zo ja, vanwaar dan dat verschil in spelling; en zo nee, wat is een frikadel dan wél? Het antwoord is “ja” én “nee” én “het hangt ervan af”. Hoe zit dat?

Waar hebben we het over?

Woorden met een  bijna identieke spelling hebben vaak een gedeelde ontstaansgeschiedenis en worden makkelijk verward. Toch is er soms een duidelijk (regionaal) verschil in betekenis.

Betekenis en gebruik

  • Een frikandel is een worstvormige vleessnack op basis van gehakt.
  • Een frikadel is een ronde schijf of bal gehakt.

Zo bezien is het voornaamste verschil tussen een frikandel en een frikadel de vorm: langwerpig of rond. Toch is dat niet het hele verhaal, zoals je straks zult zien.

Voorbeelden

  • Mag ik een frikandel speciaal met currysaus?
  • Een standaardfrikandel is 18 cm lang.
  • De frikadel kan een beetje lijken op een hamburger.

Even opletten

In Nederland is het woord gehaktbal veel gebruikelijker dan frikadel, en in veel gevallen kun je hier frikandel en frikadel dan ook als synoniem beschouwen. Maar in België is frikadel veel vaker synoniem aan het Nederlandse gehaktbal (al dan niet afgeplat).

De langwerpige frikandel is dan ook een typisch Nederlandse snack, maar frikadel heeft over de grens de nodige neefjes en nichtjes met een vergelijkbare betekenis. Denk aan het Franse fricadelle, het Duitse Frikadelle, en het Deense frikadelle.

In bredere zin behoren tot dezelfde betekenisfamilie ook: de Spaanse albóndigas (kleine gehaktballetjes), de Amerikaanse hamburger en de Midden-Oosterse kebab. Het zijn allemaal manieren om vermalen vlees in porties te verdelen en als gerecht te bereiden.

Weetje

De naam frikandel is misschien een verbastering van frikadel, dat een ouder woord is. Op zijn beurt is frikadel waarschijnlijk afgeleid van het Franse werkwoord fricasser, dat “stoven” betekent.

Frikandel komt al vanaf de 17e eeuw in het Nederlands voor, en op zijn minst vanaf de 19e eeuw ook in de zin van “worstvormige vleesbereiding”. Vanaf de jaren 1950 begon frikandel in Nederland meer systematisch in de reclame als naam gebruikt te worden voor de langwerpige vleessnack, en later werd het zelfs een generieke soortnaam voor de moderne snack.

Wil je nog meer weten over deze twee woorden? Kijk dan even op de Wikipedia-pagina’s van frikandel en frikadel.

Wat vind jij?