Frikandel vs. frikadel

Veel lez­ers zullen in gezelschap de dis­cussie wel eens hebben meege­maakt: is een frikan­del nou het­zelfde als een frikadel (zon­der n)? Zo ja, van­waar dan dat ver­schil in spelling; en zo nee, wat is een frikadel dan wél? Het antwo­ord is “ja” én “nee” én “het hangt ervan af”. Hoe zit dat?

Waar hebben we het over?

Woor­den met een  bij­na iden­tieke spelling hebben vaak een gedeelde ontstaans­geschiede­nis en wor­den makke­lijk ver­ward. Toch is er soms een duidelijk (region­aal) ver­schil in beteke­nis.

Betekenis en gebruik

  • Een frikan­del is een worstvormige vleess­nack op basis van gehakt.
  • Een frikadel is een ronde schi­jf of bal gehakt.

Zo bezien is het voor­naam­ste ver­schil tussen een frikan­del en een frikadel de vorm: lang­w­er­pig of rond. Toch is dat niet het hele ver­haal, zoals je straks zult zien.

Voorbeelden

  • Mag ik een frikan­del spe­ci­aal met cur­rysaus?
  • Een stan­daardfrikan­del is 18 cm lang.
  • De frikadel kan een beet­je lijken op een ham­burg­er.

Even opletten

In Ned­er­land is het woord gehak­t­bal veel gebruike­lijk­er dan frikadel, en in veel gevallen kun je hier frikan­del en frikadel dan ook als syn­on­iem beschouwen. Maar in Bel­gië is frikadel veel vak­er syn­on­iem aan het Ned­er­landse gehak­t­bal (al dan niet afge­plat).

De lang­w­er­pige frikan­del is dan ook een typ­isch Ned­er­landse snack, maar frikadel heeft over de grens de nodi­ge neef­jes en nicht­jes met een vergelijk­bare beteke­nis. Denk aan het Franse fricadelle, het Duitse Frikadelle, en het Deense frikadelle.

In bredere zin behoren tot dezelfde beteken­is­fam­i­lie ook: de Spaanse albóndi­gas (kleine gehak­t­bal­let­jes), de Amerikaanse ham­burg­er en de Mid­den-Oost­erse kebab. Het zijn alle­maal manieren om ver­malen vlees in por­ties te verde­len en als gerecht te berei­den.

Weetje

De naam frikan­del is miss­chien een ver­bas­ter­ing van frikadel, dat een oud­er woord is. Op zijn beurt is frikadel waarschi­jn­lijk afgeleid van het Franse werk­wo­ord fric­as­s­er, dat “stoven” betekent.

Frikan­del komt al vanaf de 17e eeuw in het Ned­er­lands voor, en op zijn minst vanaf de 19e eeuw ook in de zin van “worstvormige vlees­berei­d­ing”. Vanaf de jaren 1950 begon frikan­del in Ned­er­land meer sys­tem­a­tisch in de reclame als naam gebruikt te wor­den voor de lang­w­er­pige vleess­nack, en lat­er werd het zelfs een gener­ieke soort­naam voor de mod­erne snack.

Wil je nog meer weten over deze twee woor­den? Kijk dan even op de Wikipedia-pagina’s van frikan­del en frikadel.

Wat vind jij?