TVDW: Uitroepteken

De taal­term van deze week, uitroepteken, is soms een beet­je schree­uw­erig. Met name in strip­boeken weet hij van geen ophouden. Maar ook in de reclame laat hij geregeld en luidruchtig van zich horen. Toch heeft hij zek­er zijn nut – en niet alleen in de taal!

Definitie

Een uitroepteken (!) is een leesteken dat je gebruikt om nadruk te geven aan een woord of zin. Dat kan zijn om een onverwachte wend­ing in de tekst te accentueren, maar vak­er nog om aan te geven dat de tekst luider uit­ge­spro­ken wordt.

Het uitroepteken wordt ook wel eens uitroeping­steken genoemd.

Om extra nadruk te geven kun je ook meerdere (vaak twee of drie) uitroeptekens achter elka­ar zetten. Maar dat wordt meestal gezien als schree­uw­erig en onver­zorgd taal­ge­bruik, dus wees er heel voorzichtig mee.

Voorbeelden

  • Wat een sukkel!
  • Jaap dacht dat hij snel thuis zou zijn. Niets daar­van! Er bleek een stak­ing te zijn in het open­baar ver­vo­er.
  • Met een grote ‘boem!’ landde de piano op de kade.
  • Gri­jp je kans en win!!

Zoals je ziet in het op een na laat­ste voor­beeld hoeft een uitroepteken niet per se aan het eind van de zin te staan.

Etymologie

Deze taal­term is een sim­pele samen­stelling van zijn twee bestand­de­len:

  • uitroep (van uitroepen, “op luide toon spreken”) + teken (van leesteken)

Weetje

Het uitroepteken speelt ook een rol bij een ander leesteken: de inter­robang.

Bonus-weet­je:
In de wiskunde heeft een uitroepteken een aparte beteke­nis: het geeft een fac­ul­teit aan. De fac­ul­teit van een getal is de ver­menigvuldig­ing (het “prod­uct”) van alle hele getallen vanaf 1 tot en met dat getal.

Zo is 5! (spreek uit: “vijf fac­ul­teit”) de vol­gende bereken­ing: 1 x 2 x 3 x 4 x 5 = 120.

En omdat je steeds aan het ver­menigvuldigen bent, kan het met fac­ul­teit­en heel snel gaan. Zo is 20! gelijk aan 2.432.902.008.176.640.000, bij­na tweeën­half miljoen miljoen! Dat is wel een uitroepteken­t­je waard…

Wat vind jij?