Espresso vs. expresso

Koffie heb je in alle soorten en mat­en. Een alti­jd pop­u­laire vari­ant is de espres­so – of moet dat nou toch expres­so zijn? En zo nee, is “expres­so” dan echt fout-fout, of mag je het stiekem toch zo noe­men? En nu we het er toch over hebben: wat heeft een Ned­er­landse espres­so met een Ital­i­aanse uit­drukking te mak­en? Wij leggen het uit!

Waar hebben we het over?

Soms kijken twee woor­den (deels) erg op elka­ar, en dan is de fout snel gemaakt om ze samen te voe­gen tot een nieuwe term die hele­maal niet bestaat.

Betekenis en gebruik

  • Een espres­so is een klein kop­je koffie, gemaakt door heet water onder hoge druk door een kleine hoeveel­heid fijn gemalen koffie te drukken.
  • Expres­so is een foutieve spelling van espres­so.

Voorbeelden

  • Als ik koffie drink, neem ik meestal een dubbele espres­so.
  • Een espres­so is, samen met melk en melkschuim, de basis voor een cap­puc­ci­no.

Even opletten

De foute spelling “expres­so” is niet hele­maal toe­val­lig. Want het woord expres bestaat in het Ned­er­lands wel degelijk, net als het woord expresse. Met name die laat­ste lijkt al erg op espres­so, met zijn drie let­ter­grepen en “-press-” in het mid­den.

Boven­di­en is espres­so wel degelijk ver­want aan het woord expresse. Het Ital­i­aans kent namelijk in zijn stan­daard­spelling de let­ter x niet of nauwelijks, en in veel woor­den is “onze” x daar ver­van­gen door een s.

Bei­de ter­men zijn afgeleid van het Lati­jnse ex- (uit) en pres­sare (drukken, persen). Kijk bijvoor­beeld ook eens naar deze drie syn­on­ieme woor­den: espres­sione (Ital­i­aans), expres­sion (Engels) en uit­drukking (Ned­er­lands).

Weetje

Deze spelfout is een fraai geval van con­t­a­m­i­natie. Miss­chien is dat ingegeven door het feit dat expresse asso­ci­aties oproept met snel­heid, en een kop­je espres­so relatief snel gezet is.

(In het Engelse taal­ge­bied is overi­gens een dis­cussie gaande tussen het dom­i­nante kamp dat “expres­so” ron­duit fout vin­dt, en een klein­er kamp dat dit als een inmid­dels gang­bare spellingsvari­ant ziet.)

Bonus-weet­je:
De naam espres­so is kort voor het Ital­i­aanse caf­fè espres­so, dat let­ter­lijk “uit­geper­ste koffie” betekent. Espres­so is daarin het voltooid deel­wo­ord van esprimere, uit­persen. Deze drank ontleent zijn naam dus aan zijn berei­d­ing: het “persen” van het hete water door een bak­je gemalen koffie.

Wat vind jij?