De ene lijst is de andere niet

Schilder­i­jen en dak­goten. Foto’s, ook. Voor alle drie geldt: daar kun je een lijst omheen doen. Dat is nut­tig en hand­ig en het kan boven­di­en heel mooi zijn. Maar nog leuk­er is het om ideeën in een lijst te stop­pen.

Die ziet er dan iets anders uit dan een gootli­jst of een fotoli­jst, natu­urlijk. Zo’n ideeën­li­jst is vrij plat, is meestal zwart op een witte onder­grond, en heeft vaak van die fijne bol­let­jes tegen de link­erkantli­jn (“bul­lets” in goed Ned­eren­gels) om het lezen te verge­makke­lijken.

Populair en praktisch

Lijsten zijn mateloos pop­u­lair. En dat zijn ze al heel lang.

De tien gebo­den zijn ook een lijst, om maar eens een voor­beeld te noe­men. En online stru­ikel je over de artike­len die hele­maal zijn opge­bouwd ron­dom een (uit de duim gezo­gen) lijst waarme je zoge­naamd je lev­en kunt ver­beteren. Dit zijn de zoge­naamde lis­ti­cles – een porte-man­teau­wo­ord van list en arti­cle – met titels als “Suc­cesvolle mensen doen deze 7 din­gen voor het ont­bi­jt”. En probeer maar eens een Pow­er­Point-pre­sen­tatie te vin­den waar geen lijst­je in voorkomt. Als je op zoek gaat naar een rap­port of pro­jectvoors­tel of per­son­eel­sad­ver­ten­tie of belei­dsstuk waar géén bul­lets (of streep­jes of ster­ret­jes etc.) in voorkomen, dan ben je lang bezig.

Maar het moet gezegd: lijsten zijn dan ook heel prak­tisch. Je hebt om te begin­nen geen romp­slomp met over­bod­i­ge inlei­dende zin­nen of verbindende stuk­jes tekst die niets toevoe­gen aan het ver­haal. En een lijst is visueel aantrekke­lijk: je ziet meteen de struc­tu­ur en de indel­ing van de infor­matie. Ja, een beet­je lijst is je beste vriend. En toch…

Nattevingerwerk vs. CEME

Toch zijn de meeste lijsten maar slappe koek. Niet dat er onzin in staat, maar ze zijn samengesteld op basis van niets anders dan sub­jec­tiviteit, willekeur en nat­tevinger­w­erk. Iedereen die wel eens een lijst gemaakt heeft en zich afvroeg: “Moet ik die twee laat­ste pun­ten er nou wel of niet bij doen?” was bezig met een B-lijst. Of erg­er.

Want echt mooie lijsten vol­doen aan het ceme-principe.

Als je daar nog nooit van geho­ord hebt, neem je dan nu voor om het nooit meer te ver­geten. ceme staat voor col­lec­tive­ly exhaus­tive and mutu­al­ly exclu­sive. Dat is miss­chien even slikken, maar wie ceme goed in de vingers kri­jgt, heeft een krachtig com­mu­ni­catiewapen in han­den. Je maakt er onver­woest­bare lijsten mee.

Een per­fecte ceme-lijst bestaat uit items die: 1. teza­men uit­put­tend zijn (col­lec­tive­ly exhaus­tive) en dus niets over­slaan, en die 2. elka­ar wed­erz­i­jds uit­sluiten (mutu­al­ly exclu­sive) zodat er geen over­lap is.

Oost, west…

Dit is een voor­beeld van een lijst van vier items die ceme zijn:

  • noord
  • oost
  • zuid
  • west

Meer win­drichtin­gen dan dat zijn er sim­pel­weg niet, en je hebt ze ook alle­maal genoemd. Nog een­t­je:

  • maandag
  • dins­dag
  • woens­dag
  • don­derdag
  • vri­jdag
  • zater­dag
  • zondag

Het zijn klassiek­ers die het al eeuwen heel goed doen. Onver­woest­baar. Probeer dat maar eens te zeggen van deze lijst:

  • hbo-oplei­d­ing
  • ervar­ing in pro­ject­matig werk
  • team­spel­er
  • geen 9-tot-5 men­tal­iteit
  • goede com­mu­ni­catieve vaardighe­den
  • belang­stelling voor ICT
  • woonachtig in de regio Rot­ter­dam

Dat is een bijeenger­aapt zoot­je. Met de beste bedoelin­gen, maar toch.

De politicus en de kunstenaar

Eerlijk is eerlijk: je kunt niet van elke opsom­ming een 100% ceme-lijst mak­en. In veel gevallen is er gewoon sprake van spec­i­fieke voorkeuren, of van din­gen die per se niet gezegd mogen wor­den. Een lijsten­mak­er is per slot van reken­ing ook een beet­je politi­cus. Maar doe jezelf een lol en laat hem ook een beet­je kun­ste­naar zijn. Zorg dat je lijsten de volle lad­ing dekken en geen over­bod­i­ge bagage bevat­ten. Dat dwingt je om echt na te denken over wat het is dat je nou zeggen wilt – en dat kan nooit kwaad.

Laat het even bezinken: col­lec­tive­ly exhaus­tive and mutu­al­ly exclu­sive. Als je dat voor­taan in je achter­hoofd houdt ter­wi­jl je je bul­lets intikt, maak je miss­chien wel een lijst die niet het zoveel­ste schot hagel is, maar een kun­st­stuk­je, een juweelt­je: een lijst om in te lijsten.

Wat vind jij?