Consternatie

Twee weken gele­den ging het over Drac­u­la, de niet al te beste hor­ror­ro­man die des­on­danks een klassiek­er is gewor­den. Van­daag ga ik dit taalver­haal nog verder uit­melken – of, gezien het onder­w­erp: het bloed er nog verder uit zuigen – door een lijn­t­je te trekken naar pag­i­na 2067 van het Van Dale Groot woor­den­boek van de Ned­er­landse taal, veer­tiende uit­gave.

Dat ligt miss­chien niet hele­maal voor de hand, maar het kan. Let op.

Drac­u­la is geschreven door Bram Stok­er, geboren in Ier­land in 1847 en gestor­ven in Lon­den in 1912. Stok­er was in zijn studi­eti­jd vrien­den met Oscar Wilde (en is lat­er getrouwd met een meis­je waar Wilde ook avances naar had gemaakt), maar zo ver als die grootheid heeft hij het niet geschopt: eigen­lijk is Drac­u­la het enige schri­jf­sel waar Stok­ers faam nu op rust.

Bram Stoker
Bram Stok­er

Stok­er deed dan ook meer dan alleen schri­jven: zijn day job was jaren­lang om de per­soon­lijk assis­tent te zijn van Hen­ry Irv­ing (1838−1905), een gere­specteerd Engels toneel­spel­er en de eerste acteur die in zijn land gerid­derd werd en zich dus Sir mocht noe­men. De eerste keer dat Bram Stok­er deze Irv­ing zag, was in een komisch stuk van de Ierse toneelschri­jver Richard Brins­ley Sheri­dan (1751−1816; die was dus al dood ruim voor­dat Stok­er en Irv­ing geboren wer­den).

Dat bli­jspel was The Rivals, Sheri­dans eerste stuk, uit 1775. In The Rivals komt een komisch per­son­age voor – een dame die steeds zó haar best doet om chic en voor­naam te spreken, dat ze woor­den ver­haspelt en dus juist heel domme din­gen zegt. Deze Mrs. Mala­prop zegt bijvoor­beeld, in akte 1, scène 2: “You will promise to for­get this fel­low – to illit­er­ate him, I say, quite from your mem­o­ry.” Dat moet dus zijn: oblit­er­ate (uitwissen, doen verd­wi­j­nen).

De naam van Mrs. Mala­prop is goed gekozen: de din­gen die zij zegt, zijn mal à pro­pos: ze zijn te onpas. Een Ned­er­landse Mevrouw Mala­prop zou kun­nen zeggen: “Dok­ter, mijn arme buik doet zo’n pijn. Ik heb al de hele week last van con­ster­natie!”

Wel­nu… Van de naam van Mrs. Mala­prop is een woord afgeleid voor pre­cies dit soort ver­sprekin­gen. Eerst in het Engels: mala­prop­ism. Maar nu ook in het Ned­er­lands, vlak voor het tre­f­wo­ord “mal-à-pro­pos” in de Dikke Van Dale, op bladz­i­jde 2067: mala­propisme.

Wat vind jij?