TVDW: Tmesis

De taal­term van deze week, tmesis, is niet uit grani­et gehouwen. Hij is zelfs zó flex­i­bel dat hij zon­der moeite op twee plaat­sen tegelijk is, om ruim baan te mak­en voor voor­bi­j­gangers.

Definitie

Er is sprake van tmesis wan­neer een woord in tweeën wordt ges­plitst en een of meer andere woor­den tussen de bei­de delen wor­den geplaatst.

Tmesis kan volau­toma­tisch optre­den als gevolg van de gram­mat­i­cale regels. Dit is vaak het geval bij Ned­er­landse werk­wo­or­den die begin­nen met een voorzetsel.

Maar je kunt tmesis ook opzettelijk inzetten als sti­jl­figu­ur, bijvoor­beeld om een term extra nadruk te geven.

Voorbeelden

  • Denk je dat je de ver­gader­ing nog uit kunt stellen?
  • Ik ruim de vaat wel op.
  • Onze club is de aller-wacht erop-beste!

Etymologie

Deze taal­term is afgeleid van het Griekse tmesis, dat “het sni­j­den” betekent.

  • van tem­nein, sni­j­den

Weetje

In het Engels is het in informeel taal­ge­bruik heel gebruike­lijk om woor­den via tmesis te split­sen door er een kracht­term tussen te zetten. Je maakt zo een soort extra-overtr­e­f­fende trap:

  • It was un-bloody-believ­able.
  • She thinks she’s so extra-fuck­ing-ordi­nary!

Als Star Wars-fan kon ik dit voor­beeld van tmesis op social media dan ook goed waarderen.

Wat vind jij?