TVDW: Prosodie

De taal­term van deze week, prosodie, is min­der geïn­ter­esseerd in wát je zegt, maar des te meer in hóé je het zegt. Met geschreven taal heeft hij trouwens über­haupt niet echt een klik, al proberen mensen al schri­jvend vaak wel om prosodie na te doen (zoals met de accen­ten in de eerste zin hier­boven).

Definitie

Prosodie is de studie en het gebruik van hoor­bare taalele­menten die grot­er zijn dan een sim­pele klank (klink­er of medek­link­er). Denk bijvoor­beeld aan let­ter­grepen en woor­den.

Met de prosodis­che ele­menten in een taal kun je al sprek­end ver­schi­jnse­len mak­en zoals into­natie, toon, klem­toon, luid­heid en ritme.

Voorbeelden

  • De prosodie van ‘Ik ben het niet ver­geten’ is heel anders dan die van ‘Ik ben het niet ver­geten’.
  • Je kunt aan de prosodie van een zin vaak een emotie of inten­tie aflezen, zoals bij ironie of sar­casme.
  • In gezon­gen tek­sten is de prosodie vaak anders dan in een gewoon gesprek.

Etymologie

De stam­boom van dit woord gaat terug op het Griekse prosoidia (“een op muziek gezon­den lied”):

  • pros (naar, voor­waarts) + oide (lied, gedicht)

Weetje

Er is een geestelijke aan­doen­ing waar­bij mensen bij het luis­teren en spreken geen of een ver­min­derd ver­mo­gen hebben om de into­natie, klem­toon etc. te herken­nen en te pro­duc­eren. Zij vin­den het dan moeil­ijk om de emo­tionele “toon” van een gesprek te vol­gen.

De tech­nis­che term hier­voor zal je niet ver­bazen: aprosodie.

Wat vind jij?