Top-10 nummer vs. top 10-nummer

Deze TaalTip gaat over een vraag die bij veel lez­ers niet direct in de top 3 zal staan. Of moest dat nou “top-3” zijn? Of “Top 3”? Maar hij ver­di­ent zek­er een plaat­sje bij je taalvra­gen top 100. Of moest dat nou “taalvra­gen-top-100”, of miss­chien “taalvra­gen Top-100” zijn? Elke topvraag ver­di­ent een topant­wo­ord, dus lees snel verder!

Waar hebben we het over?

Het com­bineren van let­ters en cijfers in één woord of woord­com­bi­natie kan soms tot ver­war­ring lij­den, of tot ver­mid­nerde lees­baarheid van de tekst.

Betekenis en gebruik

  • Top-10 num­mer is een veel voorkomende, maar offi­cieel foute schri­jfwi­jze voor top 10-num­mer.
  • Een top 10-num­mer is een lied dat in de top 10 staat.

Er zijn wel een paar kant­tekenin­gen te plaat­sen bij de bew­er­ing dat de spelling top-10 num­mer “offi­cieel fout” is. Een paar voor­beelden mak­en veel duidelijk.

Voorbeelden 

Vol­gens de regels van de Taalu­nie (van het Groene Boek­je) is dat zek­er zo. Zij willen dat je “top x” als één geheel beschouwt, inclusief de spatie, en het verder vol­gens de regels van de kun­st verbindt aan eventuele andere woor­den. Dat betekent dat je in een samen­stelling met “top x” een woord dat ervóór komt gewoon vastschri­jft aan top, en dat je een woord dat erna komt met een liggend streep­je verbindt aan het getal. Van­daar:

  • top 3
  • film­top 100
  • top 5-noter­ing
  • boeken­top 50-overzicht

Er is ook nog een alter­natief waar­bij je het getal voluit schri­jft. Dan ben je weliswaar de kop­pel­tekens kwi­jt, maar meestal ook de spaties. Wat je dan kri­jgt is dit:

  • top drie
  • film­tophon­derd
  • topvi­jfno­ter­ing
  • boeken­topvi­jftigov­erzicht

Ik weet niet wat jouw taal­gevoel zegt, maar ik vind het er raar uitzien.

De aaneengeschreven ver­sies zijn zo’n let­ter­brij dat je bij­na niet meer ziet dat het über­haupt om een top-nog­wat gaat. En de ver­sies met cijfers zijn niet veel beter. Mijn brein wil de voor­beelden lezen als een “film­top van 100” in plaats van een “top 100 van films”; als een “5-noter­ing van top” in plaats van een “noter­ing in de top 5”; en als een “50-overzicht van boeken­top” in plaats van een “overzicht van boeken in de top 50”.

Nog­maals: de voor­beelden hier­boven zijn alle­maal cor­rect gespeld! Maar wat mij betre­ft oogt het raar. En ik ben niet de enige.

Even opletten

Ook het Genootschap Onze Taal (van het zoge­naamde “Witte Boek­je”) vin­dt de offi­ciële spelling min­der dan ges­laagd. Vol­gens hen schri­jf je “top+x” aan elka­ar als het los staat, en kun je in samen­stellin­gen beter een streep­je in plaats van een spatie plaat­sen tussen top en het getal.

Dan kri­jg je dus:

  • top­drie
  • film­top-100
  • top-5-noter­ing
  • boeken­top-50-overzicht

Ik laat het aan jou of je dat er beter uit vin­dt zien. Maar het dubbele streep­je in het derde en vierde voor­beeld, en ook de lange streng aaneen­gere­gen woor­den en cijfers in het vierde voor­beeld, zullen voor veel taal­ge­bruik­ers alles­be­halve intuïtief zijn.

Zow­el het Groene Boek­je als het Witte Boek­je bieden enig soe­laas door­dat ze het toes­taan dat je in een samen­stelling óók een streep­je plaatst na een open­ingswo­ord dat voor top komt.

Bij ons tweede voor­beeld maakt dat het al iets beter (GB links, WB rechts):

  • film-top 100 / film-top-100

Maar bij het laat­ste voor­beeld wordt het zo mogelijk nóg vreemder:

  • boeken-top 50-overzicht / boeken-top-50-overzicht

Weetje

Mijn gevoel is dat dit alles een vooral acad­emis­che dis­cussie is, op zoek naar con­se­quente taal­regels – die ver­vol­gens de toets van de prak­tijk niet alti­jd even goed kun­nen doorstaan omdat het resul­taat nogal syn­thetisch aan­voelt.

Wat ik zie in de alledaagse taal­prak­tijk is dat veel mensen (en ik ver­moed de meeste mensen) het hele “top x” liev­er los schri­jven. Met een spatie, of soms een streep­je, tussen top en het getal, en zon­der het vast te schri­jven aan andere woor­den.

Ik heb het idee dat “in het wild”, buiten de strenge beperkin­gen van de taal-reageer­buis, veel mensen onze voor­beelden sim­pel­weg ongeveer zo zouden spellen, soms zelfs met een hoofdlet­ter T om de top extra nadruk te geven:

  • top 3
  • film top 100 / film top-100
  • top 5 noter­ing / top-5 noter­ing
  • boeken Top 50 overzicht

Vind je dit er al wat beter uitzien? De ironie is dat al deze schri­jfwi­jzen (afgezien van het eerste voor­beeld) dus hele­maal “fout” zijn, zow­el vol­gens de autoriteit­en van het Groene Boek­je als van het Witte Boek­je.

Maar als de meeste mensen het zo doen, en als de meeste mensen het zo beter begri­jpen, en als dit voor de meeste mensen de schri­jfwi­jze is die het minst stoort bij het lezen… hoe “fout” kun je dat dan nog noe­men?

Kor­tom: deze TaalTip eindigt op een onge­brhuike­lijk vri­jbli­jvende noot. Doe vooral wat voor jou het beste voelt. Denk je in wie je lez­ers zijn, en hoe zij de infor­matie het pret­tigst tot zich kun­nen nemen. Maar de belan­gri­jste regel bli­jft: wees vooral con­se­quent, wat je ook kiest.

Wat vind jij?