Nu de Tour de France weer voorbij is, begint in de wielersport het seizoen van de criteriums, zo hoor ik in zowat elk tv-journaal. Nou heb ik niet veel met wielrennen, maar dat woordje viel me toch wel op. Criteriums.
Wacht even… Datum, data. Museum, musea. En ook criterium, criteria – toch? Maar nee, iedereen heeft het consequent over “criteriums”. Kennelijk is dat in deze context helemaal aanvaardbaar, en het woordenboek bevestigt dit. Terwijl een zin als We gaan de resultaten op basis van twee verschillende criteriums beoordelen toch door de meeste mensen als incorrect zal worden gezien.
Van Dale geeft ook het woord criteria als meervoud van criterium in de zin van wielerronde, maar dat heb ik in de media nog niet gehoord. Kennelijk is het criterium, criteria = beoordelen en criterium, criteriums = fietsen.
De link met het Engels is hier verhelderend, want die beide betekenissen van criterium zijn in die taal niet twee keer hetzelfde woord. Zoals je waarschijnlijk weet kent het Engelse woord voor toetssteen niet de Latijnse uitgang -um, zoals in het Nederlands, maar de Griekse uitgang -on: het is criterion. Het meervoud is overigens wel weer criteria, net als in het Nederlands. Een wielercriterium daarentegen heet in het Engels geen criterion, maar een, eh… criterium. En het meervoud is dan ook criteriums.
Kortom, in het Engels heb je vier verschillende woorden – criterion, criteria, criterium, criteriums – en kun je je dus nooit vergissen.
Overigens is de bron van criterium te vinden bij de oude Grieken. Daar was krites het woord voor rechter (denk ook aan kritiek en criticus). Een kriterion was dan een “instrument voor beoordeling”, een “maatstaf”.
En een toetssteen, ten slotte – het woord is al een paar keer gevallen – is ook echt een steen. Zo’n toetssteen wordt gemaakt van een donkere leisteensoort en gepolijst tot een glad oppervlak. Als je er dan overheen krast met een voorwerp dat is gemaakt van een legering met een edel metaal (een ring, bijvoorbeeld), dan kun je aan de kleur van de kras (de “toetsstreek”) het goud- of zilvergehalte beoordelen.
Maar ja, rechters en leistenen daargelaten, de toeschouwers bij een van de vele criteriums willen maar één ding weten: wie gaat er als eerste over de streep? Nou ja… er is misschien een andere vraag die nog belangrijker is: is er nog genoeg bier?
Geef een reactie