Taaleidoscoop • Archief: bijzondere woorden • Pagina 4 van 5

De evaluatie van elektroderen

Ik weet niet hoe lang het nog duurt, maar voorlopig zijn mijn beide zoons nog volop in de ban van Pokémon. Mijn huis puilt uit van de ruilkaartspelkaarten (bakken vol), poppetjes, posters, boeken, Wii-spellen, T‑shirts, pennenkokers en ga zo maar door.

In een poging mij te verheffen lift ik een klein beetje met ze mee en ik ken inmiddels een paar van deze cartoonmonstertjes bij naam. Ik begrijp ook min of meer hoe het werkt met al die gevechten en leagues en transformaties en levels en gyms en soorten en superactieve aanvallen en zo.

Maar het mooiste vind ik nog hoe Pokémon hun (en mijn) taal verrijkt heeft met een paar fraaie nieuwe termen. Ik noem drie voorbeelden.

Om te beginnen hebben veel Pokémon namen die een taalgrapje zijn, als je tenminste Engels spreekt. Zo is er een beestje dat eruitziet als een babyschildpad dat een twijgje met twee blaadjes op zijn hoofd heeft. Het heet Turtwig. Turtle + twig = Turtwig. Geinig.

Daarnaast heb ik mee mogen maken hoe mijn beide kinderen gaandeweg dezelfde taalfout overmeesterd hebben. Ik heb hun speelpleingenootjes precies hetzelfde proces horen doormaken en online is deze woordverwisseling ook volop te vinden – kennelijk zijn dit dingen die zich generatiebreed afspelen.

Verder lezen

Ooit

Zoals beloofd heb je nog enige uitleg tegoed over de jongste bewoner van de kweekvijver. (Voor wie het nog niet weet: de kweekvijver is de plaats waar Taaleidoscoop woorden verzint en verzamelt die nog niet bestaan, maar die wel zouden moeten bestaan.)

Onlangs had ik een goed gesprek met mij jongste zoon. Hij is in de leeftijd dat hij overal vragen bij stelt en de wereld niet meer klakkeloos aanneemt zoals hij is. Waarom dit? Waarom dat? Hoe kan dit? En waarom niet zus, of zo?

Het besef is inmiddels ook tot hem doorgedrongen dat de wereld niet altijd geweest is zoals hij nu is, en ook niet altijd zo zal zijn. Hij slurpt het allemaal aandachtig op: dat vroeger tv’s een zwart-wit beeld hadden, dat telefoons ooit allemaal een losse hoorn hadden die met een kringeldraadje aan het toestel vastzat, dat er ooit geen vliegtuigen waren. En hij stelt zich ook voor wat er allemaal nog meer uitgevonden zal worden, later als hij groot is.

Verder lezen Ooit

Goed gezien!

Er zijn van die uitdrukkingen die je zo nu en dan langs ziet komen, maar waarvan je niet precies weet waar ze vandaan komen. Ik had dat onlangs toen ik in een Engelse tekst de term 20/20 vision gebruikte.

Je hebt deze vast wel eens gehoord in een film of op tv. Iemand met 20/20 vision heeft een goed gezichtsvermogen. Maar wat is die twintig-twintig toch? Ik wist het niet, en dus ging ik zoeken. En tot mijn verbazing blijkt er in dit taalverhaal een stevige Nederlandse component te zitten!

Verder lezen Goed gezien!

Feestje

Het getal 100 dringt zich vrij moeiteloos op als een bijzonder cijfer. Er zijn wel meer getallen met sexappeal natuurlijk – zoals 7 (de zeven wereldwonderen, de zeven hoofdzonden) of 12 (de twaalf apostelen, twaalf uren op een wijzerplaat) of 42 (het antwoord op de ultieme vraag over het leven, het universum, en alles – tenminste, volgens The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy).

Maar 100 heeft iets. Iets speciaals. We vinden het bijzonder als iemand honderd jaar oud wordt. (Terwijl negenennegentig toch ook heel hele prestatie is!) We stellen lijsten op van de Top 100 van van alles en nog wat. Tel de eerste negen priemgetallen bij elkaar op en je krijgt, jawel, honderd. Een eeuw duurt honderd jaar. 100% is compleet. Water kookt bij honderd graden Celsius. En ga zo maar door…

Misschien heeft het iets te maken met onze anatomie. Wij mensen hebben namelijk tien vingers. (Tenzij je geboren bent met polydactylie, natuurlijk.) En dus ligt het voor de hand – letterlijk! – om tientallig te tellen. Doe tien keer tien en voilà, je hebt honderd.

Onze vrienden de oude Romeinen hadden natuurlijk ook een woord voor honderd, en dat was centum. Dat zie je nog steeds terug in alle moderne Europese talen. Denk dan, in het Nederlands, aan woorden als cent (er gaan er honderd van in één euro), procent (een honderdste deel van iets), centimeter (hak een meter in honderd stukjes) en centennium (chic woord voor eeuw, denk aan het Engelse century).

Verder lezen Feestje

Ridders

Neem wat oud wit brood, een paar eieren, een beetje suiker en wat melk. Klop de melk, suiker en eieren door elkaar. Snijd de korstjes van het brood af en doop de sneetjes in het mengsel. Bak ze dan in boter in een koekenpan – en voilà, je hebt een heerlijk gerecht dat we in Nederland wentelteefjes noemen.

Een mooi woord is dat, wentelteefje. Het tweede deel van de samenstelling, “teefje”, is waarschijnlijk de verbasterde vorm van een oud woord voor een soort gebak. En het eerste deel geeft aan dat je deze teefjes in de pan moet wentelen om ze aan beide zijden gaar te bakken. Maar wij zijn lang niet de enigen die dit gerecht, of een variant erop, maken. En internationaal heeft het de meest uiteenlopende namen.

De Amerikanen noemen het French toast, maar er zijn geen aanwijzingen dat dit een recept van Franse origine is. In Groot-Brittannië wordt het eggy bread genoemd, of gypsy toast. Ook hier is er geen reden om aan te nemen dat zigeuners iets te maken hebben met de herkomst van de lekkernij. Maar het valt wel op dat de naamgeving steeds suggereert dat dit eten “van elders” komt.

Verder lezen Ridders

Hoedje van papier

Stel, je maakt een film. En die film doet het goed. Er wordt wat geld verdiend, en dan zijn er slimme lieden die zeggen: laten we dat nog eens doen. Om meer geld te verdienen.

Dan maak je nog een film op basis van hetzelfde idee. Film II, zogezegd. Dan heb je twee films die een beetje bij elkaar horen. Samen kun je die een tweeluik noemen. Het origineel en het vervolg.

Diezelfde slimme lieden komen natuurlijk ook op het idee om nog een film te maken. Film III dus. Dan heb je drie films, die je samen een drieluik of trilogie noemt. Dat is een mooi woord, trilogie. Het stamt uit het Grieks en is samengesteld uit de delen tri- (drie) en logos (verhaal).

De filmwereld is dol op dit soort trio’s. Zo heb je drie keer Back to the Future, Bourne, Spider-Man, Pirates of the Caribbean, Jurassic Park etc. Maar soms willen die fijne slimme lieden er nog een vierde film aan vast plakken. Dat kan natuurlijk, maar waar blijf je dan met je “drie + verhaal”? Je moet dan toch echt overstappen op “vier + verhaal”.

Dat klinkt misschien simpel, maar dat is het niet. Kennelijk. Verder lezen Hoedje van papier