In de serie “Verre neven” kijken we naar woorden en uitdrukkingen die niet veel met elkaar te maken lijken te hebben, maar toch familie blijken te zijn. Vandaag in de spotlight… een wentelwiek en een vliegend reptiel.
Jurassic kopje thee
Om met het reptiel te beginnen: fans van Jurassic Park (deel III) en de Jurassic World-films kunnen zich de pterodactylus en verwante soorten vast levendig voor de geest halen. Vliegende reptielen die je liever niet op vakantie tegenkomt. De Pterodactylus antiquus zelf was het eerste fossiel dat als “pterosauriër” werd aangemerkt en is relatief een kleintje met zijn vleugelspanwijdte van ruim een meter. Aan de andere kant van het spectrum vind je de Quetzalcoatlus northropi, een pterosauriër waarvan de vleugels samen ruim tien meter breed waren. Bedenk even wat de lengte is van je woonkamer en probeer je dan deze gigant voor te stellen, met een kopje thee op de bank.
Pterosauriërs in allerlei soorten en maten leefden grofweg van 228-66 miljoen jaar geleden. De eerste gedocumenteerde vondst van een fossiele pterosauriër was rond 1780 in Duitsland en tegen 1809 was het duidelijk dat dit vreemde dier een vliegend reptiel moet zijn geweest. De Franse natuuronderzoeker Georges Cuvier gaf toen het specimen zijn wetenschappelijke naam: Pterodactylus. Dat betekent “vleugelvinger”, van het Griekse pteron (vleugel) en daktylos(vinger).
Hefschroef
Oké, oké, denk je misschien, maar wat heeft dat allemaal te maken met een hefschroefvliegtuig, een wentelwiek, een chopper – kortom, een helikopter? Nou… je ziet hem waarschijnlijk al: de -pter aan het eind van helikopter is dezelfde pter- die je vindt aan het begin van pterosauriër. Want heliko+pter komt van helikos (helix of spiraal) en pteron (vleugel).
In de begindagen van de luchtvaart waren er, naast allerlei ontwerpen met een vaste vleugel, ook verwoede pogingen om een vliegend apparaat te ontwerpen met een draaiende vleugel. Dat idee ging al veel langer rond, onder andere bij Leonardo da Vinci, die aan het eind van de 15e eeuw een soort “luchtschroef” bedacht.
Pas in 1861 kwam het woord helikopter in de mix, bedacht door de Franse uitvinder Gustave de Ponton d’Amécourt. Zijn eigen model was gemaakt van aluminium en gebruikte een stoommotor maar kwam, letterlijk, nooit echt van de grond.
Maar niet getreurd! De droom van verticaal stijgen en landen bleef slimme mensen motiveren en heeft uiteindelijk de helikopters opgeleverd zoals we ze vandaag kennen. Zonder spiraalvleugels, maar nog steeds met de bekende naam die inmiddels al ruim anderhalve eeuw meegaat en doet denken aan een vliegend reptiel.
Geef een reactie