Ofwel vs. oftewel

Ze klinken alle­bei een tikkie oud­er­wets, ofwel en oftewel. En voor een deel over­lapt hun beteke­nis ook nog. Toch zijn ze niet het­zelfde en kun je in som­mige gevallen beter voor de ene of de andere kiezen. Hoe zit dat?

Waar hebben we het over?

Ofwel en oftewel zijn alle­bei ver­want aan of. Maar dat kan zow­el een tegen­stelling of alter­natief aan­duiden (“wil je liev­er taart of cake?”) als het feit dat twee din­gen het­zelfde zijn (“De Mona Lisa, of ‘La Gio­con­da’, is Leonar­do da Vinci’s bek­end­ste schilder­ij”).

Betekenis en gebruik

  • Ofwel is een syn­on­iem van of, maar klinkt sterk­er, een beet­je zoals óf in “je moet kiezen: óf taart óf cake!”.
  • Oftewel betekent het­zelfde als ook wel genoemd of met andere woor­den (een aan­duid­ing van gelijkheid).

Voorbeelden

  • Een sporter met een dubbel paspoort speelt bij een kam­pi­oen­schap ofwel voor het ene land, ofwel voor het andere.
  • Het project is een finan­cieel fias­co. Oftewel: dit gaat ons veel geld kosten.
  • Een octrooi oftewel patent beschermt intel­lectueel eigen­dom.

Even opletten

Ofwel wordt ook wel gebruikt in plaats van oftewel. De laat­ste voor­beeldzin wordt dan:

  • Een octrooi ofwel patent beschermt intel­lectueel eigen­dom.

Maar je ziet meteen waar dat wringt: die zin zou kun­nen beteke­nen dat octrooi en patent juist niet het­zelfde zijn (met ofwel als syn­on­iem voor óf). Vergelijk het met deze zin:

  • Met vlees ofwel vis kun je een heer­lijke pael­la berei­den.

In die laat­ste zin zou je ofwel niet ver­van­gen door oftewel, want dan lijkt het alsof vlees en vis het­zelfde zijn. Om die ver­war­ring te ver­mi­j­den, kies je liev­er voor oftewel als je bedoelt “ook wel genoemd”.

Weetje

Je ziet soms dat mensen oftewel spellen als “ofter­wi­jl” of “of ter­wi­jl”. Dat mis­ver­stand is begri­jpelijk, zek­er als je het woord vak­er hoort dan leest, maar toch is het fout.

Wat vind jij?