Epidemie vs. pandemie

De woor­den epi­demie en pan­demie hebben bei­de te mak­en met ziek­tev­er­wekkers. Dit artikel ver­schi­jnt in 2021, wan­neer de wereld nog volop in de greep zit van het coro­n­avirus dat Covid-19 veroorza­akt. Epi­demie en pan­demie zijn ter­men die dan ook al lang promi­nent in het nieuws zijn. Maar wat is pre­cies het verschil?

Waar hebben we het over?

Soms komt een weten­schap­pelijke term zo breed in het algemene spraakge­bruik dat het niet alti­jd duidelijk meer is wat hij pre­cies betekent – en wat het ver­schil is met een andere, ver­wante weten­schap­pelijke term. Zek­er als bei­de ook nog eens over­drachtelijk gebruikt worden.

Betekenis en gebruik

  • Een epi­demie is een grootschalige uit­braak van een besmet­telijke ziekte.
  • Een pan­demie is een wereld­wi­jde epidemie.

Zoals je ziet is het een kwest­ie van schaal­g­rootte. Kun je bij een epi­demie nog zeggen: hij vin­dt plaats in die-en-die regio of land (Azië bijvoor­beeld, of Brazil­ië), bij een pan­demie gaat dat niet meer op. De hele wereld heeft er dan mee te maken.

Je kunt ook de afgelei­de bijvoeglijke naam­wo­or­den epi­demisch en pan­demisch tegenkomen.

Herkomst
Epi­demie is de oud­ste van de twee: dit woord kun­nen we trac­eren tot in de mid­deleeuwen. Het komt in het Ned­er­lands voor vanaf rond 1400, maar zijn Franse voor­ganger épidémie (of ypidime) dateert al uit het mid­den van de 13e eeuw. 

Pan­demie is daar­bij vergeleken een nieuwkomer. Het is gevor­md op basis van epi­demie en komt in het mid­den van de 17e eeuw ten tonele, ten tijde van de weten­schap­pelijke revolutie.

Voorbeelden 

  • In 2015–2016 was er een epi­demie van het zikavirus in Mid­den- en Zuid-Amerika.
  • De erg­ste pan­demie aller tij­den was waarschi­jn­lijk de Zwarte Dood in de 14e eeuw, veroorza­akt door de bac­terie ‘Yersinia pestis’.

Even opletten

Bei­de ter­men wor­den ook wel over­drachtelijk gebruikt, wan­neer een bepaald (vaak onwenselijk) fenomeen zich snel ver­sprei­dt door de bevolk­ing. Daar­bij geldt net als in de medis­che con­text dat een “epi­demie” als ern­stig geldt en dat “pan­demie” daar een soort overtr­e­f­fende trap van is.

Als metafoor zul je epi­demie veel vak­er tegenkomen dan pan­demie. Een paar voorbeelden:

  • Er heerst een drugsepi­demie op de scholen in onze stad.
  • In de jaren 1990 waren Flippo’s een ware epi­demie onder schoolkinderen.
  • Het prob­leem dat jon­geren min­der lezen begint pan­demis­che pro­por­ties aan te nemen.

Weetje

Een ziek­te kan naast epi­demisch en pan­demisch ook endemisch zijn. Dan sluimert hij onder de bevolk­ing en steekt hij met tussen­pozen de kop op. Denk aan de griep, veroorza­akt door een influen­za­virus. Dat is een endemis­che ziekte.

Bonus-weet­je
Lees voor nog meer infor­matie over het ver­schil tussen epi­demieën en pan­demieën ook het artikel “Epi­demie of pan­demie – wat is het ver­schil?”. Daarin ont­dek je onder andere waarom de term “pan­demie” eerst in de mot­ten­ballen was gedaan, maar daar­na toch weer terugkwam.

Abonneer
Laat het weten als er
guest
0 Comments
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties