Voetenbindertje

Don­ald Trump is nu ruim een jaar pres­i­dent van de Verenigde Stat­en. Er loopt nog steeds een onder­zoek naar Rus­sis­che inmeng­ing bij de verkiezin­gen die hem in het zadel hielpen, maar vooral­snog lijkt de 45e pres­i­dent van de VS een bli­jvert­je. Vlak na zijn aantre­den was dat wel anders: er werd volop gespeculeerd over mogelijkhe­den om hem zo snel mogelijk weer weg te kri­j­gen via een impeach­ment-pro­ce­dure.

De laat­ste keer dat die term geregeld in het nieuws was, was rond 1998. Toen ston­den de kran­ten bol van de affaire die de 42e pres­i­dent, Bill Clin­ton, had met sta­giaire Mon­i­ca Lewin­sky. Wat is een impeach­ment pre­cies, en waar komt dat woord van­daan?

Beschuldiging

Lat­en we begin­nen met de beteke­nis. Het ligt miss­chien voor de hand om te denken dat impeach­ment zoi­ets als “afzetting uit een ambt” is, maar dat is niet zo. Je hebt het over impeach­ment wan­neer er sprake is van inbeschuldig­ing­stelling (ja, dat is één woord!) door de wet­gevende macht van iemand in een poli­tieke func­tie, als gevolg van ern­stige wan­daden of mis­dri­jven.

Het fenomeen van de impeach­ment is al in de veer­tiende eeuw ontstaan in Enge­land. De Engelsen hebben het meegenomen toen ze naar de nieuwe wereld trokken, en daar bestaat het dus nog steeds. In het Verenigd Koninkrijk zelf komt impeach­ment niet meer voor.

Een pres­i­dent van de Verenigde Stat­en kan door het Huis van Afgevaardig­den impeached wor­den (via een gewone meerder­heid); pas daar­na kan hij in een recht­sza­ak door de Senaat afgezet wor­den (via een tweed­erde meerder­heid). Voor Clin­ton was nog één andere Amerikaanse pres­i­dent impeached en vri­jge­spro­ken: Andrew Jack­son in 1868.

Etymologie

Nu door naar de stam­boom van impeach­ment. Als je in deze term het Engelse woord voor perzik, peach, meent te herken­nen, dan heb je helaas het ver­keerde pad inges­la­gen. Impeach­ment heeft met fruit niets te mak­en, maar met voeten des te meer. Voeten? Jawel.

Let op: via het Lati­jnse woord voor voet, pedis, ontstond het woord pedi­ca, dat “keten” of “boei” betekent. (Immers, de beste manier om iemand te boeien is óf door een inter­es­sant gesprek met ze te voeren, óf door ze een keten aan de voeten te doen.)

Ver­vol­gens is het een klein stap­je naar het werk­wo­ord impedi­care (“kete­nen”, “aan de voeten binden”) en naar het Mid­del-Franse empeechi­er (lat­er empêch­er: “belem­meren”, “weer­houden”). Het Mid­del-Engels impor­teerde empeechi­er in de vorm van empechen, en dat werd lat­er – daar is hij dan – impeach.

Likdoorn

Iemand die impeached is, is dus figu­urlijk aan zijn voeten geke­tend; zijn vri­jheid is belem­merd omdat hij in beschuldig­ing is gesteld.

Zover zal het met pres­i­dent Trump waarschi­jn­lijk niet komen. Als hij meer in de buurt van die Lati­jnse term pedis wil komen, kan hij beter gaan naar… de pedi­cure.

Wat vind jij?