Witte motor

Er zijn van die lieden die een schaal die net uit de oven komt zo met hun blote han­den oppakken en hem vrolijk glim­lachend op tafel zetten. Een nor­maal mens waagt zich daar niet aan zon­der een paar goede oven­wan­ten.

Iets dergelijks doet zich ook voor bij tal­ige com­mu­ni­catie: som­mige onder­w­er­pen zijn too hot to han­dle. Daar heb je het liev­er niet over. Althans, niet zon­der bescher­mende taaloven­wan­ten.

Voorkom taal­blaren!

Eufemisme

Je hebt natu­urlijk van die onder­w­er­pen die zó heet zijn dat we ze liev­er hele­maal niet bespreken, en die bli­jven dan ook meestal net­jes opge­bor­gen in een la. Dat zijn taboes. Er zijn ook onder­w­er­pen waar nie­mand zich aan wil bran­den, maar waar je het zo nu en dan wel over moet hebben.

Gelukkig heeft elke taal een heel arse­naal aan effec­tieve hit­tebestendi­ge wan­ten in de vorm van eufemis­men.

Eufemis­men zijn woor­den en uit­drukkin­gen die je gebruikt om de beteke­nis van een pijn­lijk of grof woord te verzacht­en, of om een gevoelig liggende term te ver­mi­j­den.

Een paar voorbeelden

  • In poli­tiebericht­en spreekt men vaak over een “stof­fe­lijk over­schot” in plaats van over een lijk.
  • Als je een huis koopt dat in een “redelijke staat van onder­houd” ver­keert, dan weet je dat je de mouwen op moet stropen.
  • Wie maand­ver­band wil verkopen kan met “de zwaardere dagen” ver­mi­j­den dat hij bepaalde lichaamss­ap­pen en delen van de vrouwelijke anatomie moet benoe­men.
  • Je kunt dames van boven de vijftig natu­urlijk vertellen dat je een crème voor ze hebt die spe­ci­aal is gemaakt voor de oud­ere huid. Maar waarom zou je, als je het ook over “de rijpere huid” kunt hebben?
  • Als je de woor­den wc/toilet en poep omzeilen wilt, kun je terecht bij “het kleine kamert­je” en “een grote bood­schap”. En lat­en we eerlijk zijn: eigen­lijk is zelfs “ont­last­ing” al een eufemisme.
Om uw eufemisme mee weg te veg­en

Uitdaging

Er is in het Engels een hele fam­i­lie eufemis­men die alle­maal één woord gemeen hebben, en dat woord is chal­lenged. Het idee hier­achter is dat je iemands beperkin­gen of teko­rtkomin­gen kunt weergeven als een uitdag­ing, en dat dat veel vrien­delijk­er klinkt.

Hoe noem je iemand die klein van stuk is? Juist: ver­ti­cal­ly chal­lenged. Dit is geen grap. Googel die term maar eens en je komt heel serieuze organ­isaties tegen die zich inzetten voor de belan­gen van de opdon­dert­jes onder ons.

  • Phys­i­cal­ly chal­lenged een nette term voor iemand die gehand­i­capt is.
  • Dom? Dan ben je intel­lec­tu­al­ly chal­lenged.
  • Te breed om je mid­del? Nee, je bent geen dikzak, je bent hor­i­zon­tal­ly chal­lenged.
  • Iemand die als dief en bedrieger door het lev­en gaat is moral­ly chal­lenged.
  • En wat moet je met die col­le­ga die moti­va­tion­al­ly chal­lenged is? Geef de luie don­der een schop onder de kont.
  • Ten­z­ij die kont zo vet is dat de col­le­ga in kwest­ie ervan waggelt, want dan is hij ook nog grav­i­ta­tion­al­ly chal­lenged.
Jab­ba was zék­er grav­i­ta­tion­al­ly chal­lenged!

Gevoelig

De meeste eufemis­men hebben te mak­en met onder­w­er­pen die maatschap­pelijk gevoelig kun­nen liggen, zoals de dood, seks, ziek­tes, lichaams­func­ties of sociale posi­tie. Maar er zijn ook eufemis­men die zo gewoon zijn gewor­den dat je ze nauwelijks meer herkent.

Een prachtig voor­beeld is “moe­d­er­melk”. Is dat dan een eufemisme? Jazek­er. Immers: alle melk is per defin­i­tie moe­d­er­melk, vraag het maar aan je biolo­giel­er­aar. Koemelk, geit­en­melk, paar­den­melk, olifan­ten­melk – alle­maal moe­d­er­melk. Vader­melk bestaat echt niet.

Zoogdi­er

Wat wij “moe­d­er­melk” noe­men is gewoon mensen­melk. Maar veel mensen willen er niet te vaak bij stil­staan dat de mens een dier is als alle andere dieren (of, in deze con­text: een zoogdi­er als alle andere zoogdieren), en dus ver­mi­j­den we alle­maal zorgvuldig het woord mensen­melk.

Of zou dat onder kan­ni­balen anders liggen?

Wat vind jij?