Which vs. that

Als je je wel eens afvraagt hoe het ook alweer zit met de Engelse voor­naam­wo­or­den which en that… dan ben je niet alleen. Ook onder native speak­ers is dit een veel gestelde vraag. Voor het antwo­ord moet je wel even je gram­mat­i­ca-pet opzetten, maar het is zek­er niet lastig om toe te passen. We leggen uit hoe het zit!

Waar hebben we het over?

De keuze tussen het Ned­er­landse dit en dat zit heel anders in elka­ar dan de keuze tussen which en that. Je moet hier­bij je bin­nen­landse taal­in­tuïtie dus even uitschake­len.

Betekenis en gebruik

Which en that zijn bei­de betrekke­lijke voor­naam­wo­or­den die een bijvoeglijke bijzin inlei­den. Dat klinkt een beet­je tech­nisch, maar het komt hierop neer: met which en that open je een nieuw deel van de zin waarmee je iets zegt over een woord in het voor­gaande zins­deel.

Hun gram­mat­i­cale rol in de zin is echter anders:

  • Met which open je een non­re­stric­tive clause, een uit­brei­dende bijzin.
  • Met that open je een restric­tive clause, een beperk­ende bijzin.

Je ziet, het wordt hier weer een beet­je tech­nisch – maar schrik niet. Het ver­schil tussen de bei­de soorten bijzin­nen is ver­rassend intuïtief: je kunt een non­re­stric­tive clause (“niet-beperk­end”) uit de zin weglat­en zon­der de beteke­nis van de hoofdzin wezen­lijk te veran­deren; maar als je een restric­tive clause (“beperk­end”) weglaat, dan veran­der je de beteke­nis wel.

Dit onder­scheid in gebruik was vroeger strenger dan nu. Maar let op! Die ver­soe­pel­ing gaat maar één kant op: je ziet tegen­wo­ordig dat which ook wel gebruikt wordt bij restric­tive claus­es. Omge­keerd geldt nog steeds dat je bij een non­re­stric­tive clause alti­jd voor which moet kiezen.

Je ziet het ver­schil beter in de prak­tijk, dus we kijken meteen naar wat voor­beeldzin­nen.

Voorbeelden

In deze twee zin­nen is de bijzin non­re­stric­tive, niet beperk­end. De eerste zin zegt iets over alle elek­trische auto’s, en de tweede over alle staar­op­er­aties.

  • Our com­pa­ny only uses elec­tric cars, which have no car­bon emis­sions.
  • Cataract surgery, which is very com­mon, usu­al­ly takes no more than 30 min­utes.

Vergelijk dat met de vol­gende twee zin­nen, waarin de bijzin restric­tive is, beperk­end. De eerste zin zegt iets over een bepaald soort koek­je, en de tweede over som­mige apps.

  • Mar­cy likes cook­ies that have a crisp edge and a soft cen­ter.
  • I rec­om­mend delet­ing apps that use up too much stor­age on your phone.

Nog­maals: omdat het gebruik aan het veran­deren is, kun je in zin­nen als deze tegen­wo­ordig ook which tegenkomen. Toch raad ik je aan om in nette of zake­lijke com­mu­ni­catie je aan de meer tra­di­tionele regel te houden.

Even opletten

In som­mige gevallen kan de keuze tussen which en that de beteke­nis van de zin veran­deren. In de eerste zin hieron­der wor­den alle machines ver­van­gen, maar in de tweede zin niet!

  • The factory’s machines, which are out­dat­ed, will be replaced soon.
  • The factory’s machines that are out­dat­ed will be replaced soon.

Weetje

Miss­chien is het je al opgevallen: de non­re­stric­tive claus­es staan steeds tussen komma’s, en de restric­tive claus­es niet. Als vuistregel voor Engelse bijzin­nen kun je onthouden dat je voor which alti­jd een kom­ma plaatst, en voor that niet.

Wat vind jij?