TVDW: Volta

De taalterm van deze week, volta, is beslist niet rechtlijnig. Waarom zou je stug door blijven marcheren als je ook een speelse draai kunt maken? Dat brengt een beetje leven in de brouwerij, en daar houdt de volta wel van!

Definitie

Een volta is een inhoudelijke wending in een gedicht, met name in een sonnet.

Een sonnet bestaat uit 14 regels. Meestal wordt in de eerste acht regels (de “octaaf”) een gedachte ingeleid, waarna de schrijver deze in de volgende zes regels (het “sextet”) vanuit een ander perspectief belicht of relativeert. Die omslag heet een volta.

In plaats van volta kun je ook de term chute tegenkomen.

Let op! Er zijn verschillende soorten sonnetten, elk met hun eigen structuur. Het kan dus zijn dat de volta op een andere plaats in het gedicht staat. Bijvoorbeeld: in een zogenaamd shakespeareaans sonnet komt de volta vaak pas na de eerste twaalf regels, en zijn er dus slechts twee regels na deze wending.

Voorbeeld

Lees als voorbeeld dit sonnet van Hanny Michaelis (1922 – 2007):


Bij dag slaagt men erin om te vergeten
hoe diep zich de verraderlijke pijn
sluw als een slang in ’t hart heeft vastgebeten.
Bij dag slaagt men erin gewoon te zijn

tevreden en zelfs opgewekt te heten.
Gewillig drinkt men de goedkope wijn
der alledaagsheid, tegen beter weten,
en laat zich troosten door de zonneschijn.

Alleen de nacht, genadeloos, ontdekt
hoe tevergeefs de ziel zich tracht te warmen
aan ’t droombeeld, door herinnering gewekt.

En elke nacht opnieuw, zonder erbarmen,
doorvlijmt het lichaam, weerloos uitgestrekt,
hetzelfde heimwee naar dezelfde armen.

 

Het gedicht vertelt over het verdriet van het moeten missen van een dierbare. Zie je hoe de eerste acht regels gaan over de vergetelheid die de schone schijn van het dagelijks leven brengt, terwijl de laatste zes regels gaan over de onvermijdelijke pijn die ’s nachts toch doorbreekt? Die overgang, die wending, is de volta in dit sonnet.

Etymologie

Deze taalterm hebben we uit het Italiaans geïmporteerd:

  • volta (draai, wending)

Weetje

Hoewel sonnetten al sinds de late middeleeuwen bestaan, is het woord volta pas in het midden van de 19e eeuw in het Nederlands opgenomen als dichtterm.

Wat vind jij?