TVDW: Topolect

De taal­term van deze week, topolect, is een ver­woed col­lec­tioneur. Hij reist graag naar andere lan­den en regio’s en snuffelt dan nieuwe dit­jes en dat­jes op om toe te voe­gen aan zijn verza­mel­ing. Maar als de lokale cul­tu­ur te veel gaat ver­schillen van zijn eigen achter­grond, zegt hij: Ho ho, jij hoort er niet bij.

Definitie

Een topolect is een groep regionale tal­en of dialecten die samen als één geheel kun­nen wor­den gezien, vaak in con­trast met een andere vari­ant van dezelfde overkoe­pe­lende moed­er­taal.

Voorbeelden

  • Man­dar­i­jn is een verza­mel­naam voor ver­schil­lende soorten “Chi­nees” die in grote delen van Chi­na gespro­ken wor­den, maar die onder­ling sterk van elka­ar kun­nen ver­schillen. Een recente taalat­las van Chi­na onder­schei­dt daar­naast nog één ander groot Chi­nees topolect: het Minyu. Onder deze twee “super­groepen” zijn er meerdere andere (kleinere) topolecten te vin­den.
  • Veel lan­den in Lati­jns-Ameri­ka hebben het Spaans als voer­taal. Er zijn de nodi­ge ver­schillen tussen de indi­vidu­ele land­stal­en (het Vene­zo­laans en het Guatemal­teeks bijvoor­beeld, of het Domini­caans en het Uruguayaans), maar als tal­en­groep zijn ze duidelijk aan elka­ar ver­want én anders dan het Cata­laans-Spaans dat in Span­je gespro­ken wordt. Daarom kun je Lati­jns-Amerikaans Spaans als topolect zien.

Etymologie

Dit is een mod­erne vak­term, maar de ingrediën­ten komen uit het Grieks:

  • topo- (van topos, plaats) + -lect (van leg­ein, spreken)

Je herk­ende de bouw­ste­nen van deze taal­term miss­chien al uit andere woor­den, zoals topografie en dialect.

Weetje

Deze taal­term is ety­mol­o­gisch ver­want aan een ander woord dat je al eerder door de Taalei­doscoop kon bek­ijken: toponiem. Maar de beteke­nis is héél anders! Weet jij nog wat een toponiem is?

Wat vind jij?