Taalterm van de week: Sociolect

De taal­term van deze week, soci­olect, is niet graag alleen. Je kunt in je uppie wel leuke din­gen doen, maar met zijn velen is het toch gezel­liger, vin­dt hij. Hij maakt dan ook graag duidelijk bij wie hij zich wel of niet op zijn gemak voelt.

Definitie

Een soci­olect of groep­staal is een taal­vari­ant die ken­merk­end is voor een spec­i­fieke maatschap­pelijke groep.

Daar­bij kun­nen horen: bepaalde type­r­ende woor­den en uit­drukkin­gen, afwijk­ende gram­mat­i­ca en een eigen uit­spraak.

Voorbeelden

Er zijn tal­loze manieren waarop je een dialect kunt afbak­e­nen op basis van een maatschap­pelijke fac­tor die van invloed is op het taal­ge­bruik. Denk bijvoor­beeld aan:

  • ges­lacht: het onder­scheid tussen ‘man­nen­taal’ en ‘vrouwen­taal’
  • oplei­d­ing: de taal van hoogopgelei­den en die van laagopgelei­den
  • etnis­che achter­grond: bijv. Marokkaans-Ned­er­lands of Suri­naams-Ned­er­lands (zie ook: etnolect)
  • leefti­jd: de taal van oud­eren tegen­over die van jon­geren

Ga maar na: bij elk van de voor­beelden hier­boven staan twee ver­sies van een soci­olect die te mak­en hebben met die dimen­sie. Kijk nu dan eens naar de zin­nen hieron­der en kijk bij welk van die twee ver­sies je het voor­beeld vin­dt horen.

  • Heb je dat nieuwe sec­reta­res­set­je van Frits al gezien? Zo, wat een koplam­p­en!
    (man­nen­taal of vrouwen­taal?)
  • Het schaamteloze aplomb waarmee hij zich dis­tantieerde van zijn voor­ganger is werke­lijk stu­i­tend.
    (hoogopgeleid of laagopgeleid?)
  • Isgoed­dan, ik ga kijken wat ik fo je ga kun­nen doen, hoor
    (Marokkaans- of Suri­naams-Ned­er­lands?)
  • Ik kan me nog goed heugen dat hij als spruit niet dorst te zwem­men.
    (oud­erentaal of jon­gerentaal?)

Etymologie

Het woord soci­olect is een porte-man­teau­wo­ord van soci­aal en dialect.

Weetje

Soci­olect is hier vooral een taal­term, maar het woord wordt ook buiten de taalkunde gebruikt in de soci­olo­gie en op het grens­ge­bied van die twee dis­ci­plines, de soci­olin­guïstiek.

Dat is ook niet ver­won­der­lijk. De woor­den die we gebruiken – en hoe we klinken als we die woor­den gebruiken – is immers een zeer belan­grijke fac­tor bij het bepalen, herken­nen en lat­en herken­nen van een gedeelde iden­titeit.

Wat vind jij?