Taalterm: Rijm

De taal­term van deze week, rijm, is geen einzel­gänger. Sterk­er nog, in zijn een­t­je kán hij über­haupt niets uitricht­en, want om echt tot zijn recht te komen heeft hij een mede­stander nodig. En dan ook nog eens een­t­je die behoor­lijk op hem lijkt.

Definitie

Je spreekt van rijm wan­neer er in een tekst een overeenkomst van klank is.

In brede zin kan rijm heel veel vor­men aan­nemen. Allit­er­atie is dan bijvoor­beeld een spec­i­fieke vorm van rijm: begin­ri­jm. Maar hier kijken we vooral naar vol­ri­jm, de gelijkheid van klank van bek­lem­toonde lettergrepen.

Rijm is om te begin­nen een beschri­jvende term die een bepaald taalken­merk aan­duidt, maar veel schri­jvers mak­en heel bewust gebruik van rijm. Daarom kun je het ook zien als een stijlfiguur.

Voorbeelden

  • Bij man­nelijk rijm rij­men de laat­ste let­ter­grepen van de rijm­wo­or­den, zoals bij ‘kor­daat’ en ‘geschaad’.
  • Bij vrouwelijk rijm rij­men de twee laat­ste let­ter­grepen, met de klem­toon op de op-een-na-laat­ste let­ter­greep, zoals bij ‘kopen’ en ‘slopen’.
  • Bij gli­j­dend rijm vol­gen er nog twee let­ter­grepen op de bek­lem­toonde rij­mende let­ter­greep, zoals bij ‘prikke­len’ en ‘bikke­len’.

Etymologie

De herkomst van dit woord is niet hele­maal duidelijk. De term is miss­chien ver­want aan het woord ritme, dat terugvo­ert op het Grieks:

  • rhyth­mos (ritme, regel­matige beweg­ing, symmetrie)

Maar het kan ook zijn dat er een nóg oud­er Pro­to-Ger­maans woord was, rīma, dat aan­tal of reeks betekende.

Weetje

In gedicht­en en songtek­sten heb je vaak een afwis­sel­ing van rij­mende en niet-rij­mende regels. De vol­go­rde waarin de rijmk­lanken voorkomen, kun je opschri­jven in een rijm­schema. Daarin gebruik je let­ters om de ver­schil­lende rij­mende klanken uit elka­ar te houden.

Zo opent het Sin­terk­laaslied­je Zie, ginds komt de stoom­boot met het rijm­schema AABB. Maar Zie, de maan schi­jnt door de bomen begint met een rijm­schema van ABAB. Zing ze maar even, dan hoor je het meteen!

Abonneer
Laat het weten als er
guest
0 Comments
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties