Taalterm: Hapax

De taal­term van deze week, hapax, is een beet­je een lon­er. Een einzel­gänger. Een solist. Een een­ling. Een – nou ja, je snapt hem al. Toch voelt dit buiten­been­t­je zich alles­be­halve een­za­am. Hij is er eigen­lijk best wel trots op dat hij geen gezelschap heeft een voelt zich daarom nogal bij­zon­der. En terecht.

Definitie

Een hapax is een woord of uit­drukking die in een bepaald taal­cor­pus (een verza­mel­ing schri­jf­sels of taaluitin­gen) maar één keer voorkomt.

In de breedst mogelijke defin­i­tie kan zo’n taal­cor­pus de hele taal omvat­ten, maar vak­er gaat het om één werk (een roman bijvoor­beeld) of het oeu­vre van een schrijver.

Voorbeelden

In de roman Moby Dick van Her­man Melville komt het woord the het vaakst voor (meer dan 10.000 keer). Daar­na vol­gen ofandato en in. Hele­maal aan de andere kant van het spec­trum zijn er een hoop woor­den (maar lief­st ruim 40% van het geheel!) die maar één keer gebruikt zijn in Moby Dick, zoals het woord mat­ri­mo­ni­al. Die woor­den zijn, bin­nen het cor­pus Moby Dick, alle­maal hapaxen.

Etymologie

Het woord hapax is kort voor het Griekse hapax legomenon, dat “wat slechts een­maal gezegd wordt” betekent. Het meer­voud is hapax­en voor de verko­rte ver­sie, of hapax legom­e­na voor de volledi­ge term.

Weetje

Wil je meer weten over de fre­quen­tie en dis­trib­u­tie van woor­den in een taal? Het blijkt dat die niet willekeurig is, maar zich vol­gens een bepaald patroon voor­doet. De taalkundi­ge wet die dat beschri­jft is ook al eens Taal­term van de Week geweest: de wet van Zipf.

Abonneer
Laat het weten als er
guest
0 Comments
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties