Taalterm van de week: Anticlimax

De taal­term van deze week, anti­cli­max, is hoeft niet per se bove­naan de lad­der te staan. Sterk­er nog, veel liev­er neemt hij langza­am stap­jes om steeds een toon­t­je lager te spe­len. Maar soms stru­ikelt hij, en dan komt hij ineens met een smak tot stil­stand. Op de grond, dat dan weer wel.

Definitie

Je kunt de term anti­cli­max in twee betekenis­sen tegenkomen:

  1. Een sti­jl­figu­ur waar­bij je een serie of opsom­ming maakt waar­van de delen steeds klein­er, zwakker of min­der belan­grijk wor­den.
  2. Een plot­selinge neer­waartse wend­ing aan het eind van een serie of opsom­ming die een con­sis­tent beeld schetst of juist omhoog lijkt te gaan.

In die tweede beteke­nis kun je een anti­cli­max bewust als sti­jlmid­del gebruiken, vaak met komisch effect. Maar het kan ook een fout of slordigheid zijn, waar­bij het gewen­ste effect juist teni­etgedaan wordt.

Voorbeelden

Eerst twee voor­beelden van de eerste beteke­nis (afne­mende reeks):

  • ‘The Note­book’ is de beste film aller tij­den, of in ieder geval mijn eigen favori­et, nou ja, het is gewoon een goede film, best aardig vind ik zelf, gewoon leuk.
  • Je hebt de toets heel goed gemaakt, wel een beet­je onder je niveau, en met een paar stomme fouten, maar toch best oké, in ieder geval een krappe vol­doende.

En dan twee voor­beelden van de tweede beteke­nis (onverwachte negatieve wend­ing):

  • Ik vind onze nieuwe coach razend slim, heel gedreven, tac­tisch heel sterk en een enorme blaaskaak.
  • Deze fraaie won­ing heeft een ruime woonkamer op het zuiden, ligt in een prachtig lan­delijk gebied, heeft een schit­terend geren­oveerde bad­kamer, en wordt ver­war­md met dit rustieke houtkachelt­je.

Etymologie

Deze taal­term voert via het Lati­jn terug op het antieke Grieks:

  • anti- (tegen) + kli­max (opklim­mende woor­den; let­ter­lijk: “lad­der”)

Weetje

De anti­cli­max in de zin van “plot­selinge negatieve omslag” is nauw ver­want aan een andere retorische vorm waar we eerder al naar keken: de para­pros­dokian.

Wat vind jij?