TVDW: Alexandrijn

De taal­term van deze week, alexan­dri­jn, is een beet­je een roman­ti­cus en heeft ook een zwak voor helden­ver­halen. Hij vin­dt ook dat als je ergens goed in bent, je dat best vaak mag doen. Een keer of zes, om pre­cies te zijn.

Definitie

Een alexan­dri­jn is een ver­sregel die bestaat uit zes opeen­vol­gende jam­ben. Hij klinkt dus zo: da-DUM da-DUM da-DUM | da-DUM da-DUM da-DUM.

Meestal valt na de eerste drie jam­ben een korte pauze, die ook wel een cesu­ur genoemd wordt. Je ziet de cesu­ur hier­boven als het ver­ti­cale streep­je halver­wege de alexan­dri­jn.

Soms wordt er, om de dichtregel vloeien­der te lat­en lopen, een extra onbek­lem­toonde let­ter­greep aan het eind toegevoegd. Je spreekt dan nog steeds van een alexan­dri­jn, maar het metrum gaat dan zo: da-DUM da-DUM da-DUM | da-DUM da-DUM da-DUM da.

Een andere term voor een alexan­dri­jn is: jam­bis­che hexa­m­e­ter (let­ter­lijk: metrum met zes jam­ben).

Voorbeelden

Deze zin­nen zijn alle­maal alexan­dri­j­nen:

  • Ik zag een vogel staan die blauwe vleugels had.
  • Hij dacht aan haar en toen begon zijn hart te klop­pen.
  • Een zomer­nacht in Rome is betov­erend.

Heb je gezien welke van deze voor­beelden die extra let­ter­greep aan het eind heeft? Tel ze nog maar eens na!

Etymologie

De alexan­dri­jn dankt zijn naam uitein­delijk aan Alexan­der de Grote, maar wel met een paar tussen­stap­pen.

Vanaf de 3e eeuw v.Chr. ontstond er een genre van vertellin­gen die we nu Alexan­der­ro­mans noe­men. Daarin wer­den gero­man­tiseerde ver­halen verteld met fan­tastis­che daden en avon­turen uit het lev­en van Alexan­der de Grote. Een van die Alexan­der­ro­mans dateert uit de 12e eeuw, is geschreven in het oud-Frans en staat bek­end als de Roman d’Alexandre.

Er zijn wel eerdere voor­beelden bek­end van het gebruik van de jam­bis­che hexa­m­e­ter in mid­deleeuwse poëzie, maar de Roman d’Alexandre ves­tigde deze vorm als een stan­daard voor heroïsche dichtwerken. Aan huidi­ge de naam van deze versvorm danken we dan ook aan deze Alexan­der­ro­man.

Weetje

De auteur van de Roman d’Alexandre was een naamgenoot van zijn onder­w­erp. Hij heette Alexan­dre de Bernay. Het zou dus ook kun­nen dat de alexan­dri­jn naar hem is ver­noemd.

Wat vind jij?