Tag: etymologie

Lonely as a cloud

De bloem die in het Engels daf­fodil heet, ken­nen wij als de nar­cis. Ik kom straks nog terug op de oor­sprong van de Engelse naam, maar eerst nar­cis.

Dat woord doet erg denken aan de term voor een per­soon met een obsessieve aan­dacht voor zichzelf en een ogen­schi­jn­lijk zeer groot gevoel van eigen­waarde: een nar­cist. In het Engels heet zo iemand een nar­cis­sist, en dat is maar goed ook. Het is jam­mer dat in het Ned­er­lands het woord “nar­cis­sist” offi­cieel niet bestaat, want het zou een veel mooiere term zijn.

Een nar­cist heet namelijk niet zo omdat hij iets met nar­cis­sen heeft. (Dan zou hij in het Engels wel een “daf­fodil­list” het­en!) Nee, zow­el de nar­cis als de nar­cist ontleent zijn naam aan een prachtige mythe uit de klassieke oud­heid. Het ver­haal van Nar­cis­sus kent ver­schil­lende vor­men, maar dit is de kern.

Verder lezen Lone­ly as a cloud

Miauw

Er zijn ter­men uit de exacte weten­schap die een eigen lev­en gaan lei­den. Die zich losweken uit hun oor­spronke­lijke con­text en in gepop­u­lariseerde vorm verder­gaan. Zo zijn er op het gemid­delde ver­jaardags­feestje niet veel mensen die je de fijne kneep­jes kun­nen uit­leggen van Ein­steins spe­ciale rel­a­tiviteit­s­the­o­rie. Maar op datzelfde feestje kent zowat iedereen de vergelijk­ing E=mc2.

En zo kom ik bij een kat. Die van Schrödinger. Je hebt miss­chien al wel eens van hem geho­ord. Als je online een beet­je rond­snuffelt (hon­den­metafoor, sor­ry) ont­dek je al snel dat dit beestje niet voor de poes is. Tal­loze plaat­jes, car­toons en film­p­jes zijn er. Muziek en boeken, ook. En hij heeft gefig­ureerd in tv-series van West Wing tot House M.D., van CSI tot Numb3rs.

Verder lezen Miauw

AABBA

In het zuid­west­en van Ier­land liggen een graaf­schap en een stad die dezelfde naam dra­gen: Lim­er­ick. Dat is voor goed geïn­formeerde lez­ers miss­chien al genoeg om te weten wat de titel van dit stuk­je betekent, maar gun me de tijd om eerst even te kijken naar anapesten, amfi­brachen en jam­ben. Dat klinkt als een scheld­kanon­nade uit de mond van Kapitein Had­dock, maar dat is het niet.

Welkom in ons gedicht
Welkom in ons gedicht

Het zijn versvoeten, de bouw­ste­nen waarmee je metra maakt. Metrums, mag ook. Een metrum is een aan­duid­ing voor het ritme, de cadans van een verstekst.

Om maar met de laat­ste te begin­nen: een jambe is een versvoet die uit twee let­ter­grepen bestaat. De eerste kri­jgt geen klem­toon, de tweede wel. Dus: te-TUM. De vol­gende zin bestaat uit vijf jam­ben: De broer van Piet is lelijk en gemeen. Tel maar na. Voor de onbevrees­den onder ons: die voor­beeldzin is een jam­bis­che pen­tame­ter. Het voor­voegsel pen­ta- is Grieks voor “vijf”, net als in pen­ta­gon, vijfhoek. (Het gebouw van het Amerikaanse min­is­terie van Defen­sie is dan ook vijfhoekig.)

Verder lezen AABBA

Melange

Op tv zapte ik tegen een jonge kok aan die in snel tem­po gerecht­en tevoorschi­jn toverde die niet al te moeil­ijk waren om te mak­en en toch redelijk gezond. Zijn naam ken ik niet, maar hij was gepast non­cha­lant gek­leed, met gepast non­cha­lant haar en ook een gepast non­cha­lant taal­ge­bruik. De zoveel­ste Jamie Oliv­er-kloon, zullen we maar zeggen.

Hoewel er niets mis is met mini­crois­san­t­jes met parma­ham en moz­zarel­la-basilicumvulling (verzin het maar!), was wat mij het meest opviel aan deze hippe kookme­neer een woord. Want toen hij gepast non­cha­lant een aan­tal ingrediën­ten in de keuken­ma­chine had gewor­pen om een pick­nick­drankje te mix­en, zei zij met een strak gelaat, “Zo, en nu alles nog even blenderen, en dan is het klaar.” Of iets van die strekking.

Verder lezen Melange

Consternatie

Twee weken gele­den ging het over Drac­u­la, de niet al te beste hor­ror­ro­man die des­on­danks een klassiek­er is gewor­den. Van­daag ga ik dit taalver­haal nog verder uit­melken – of, gezien het onder­w­erp: het bloed er nog verder uit zuigen – door een lijn­t­je te trekken naar pag­i­na 2067 van het Van Dale Groot woor­den­boek van de Ned­er­landse taal, veer­tiende uitgave.

Dat ligt miss­chien niet hele­maal voor de hand, maar het kan. Let op.

Verder lezen Con­ster­natie

Nosferatu

Twee weken gele­den werd ik verbli­jd door een dode dame. Ze stierf in de pestepi­demie die Venetië in 1576 plaagde, en haar resten zijn nu ont­dekt in een mas­sagraf uit die tijd. Deze mevrouw verbli­jdde me omdat ze net even anders dan anders was: ze werd begraven met een bak­steen in haar mond.

Vampier?
Vampi­er?

Weten­schap­pers denken dat dit was omdat de vrouw ervan ver­dacht werd een vampi­er te zijn. Geen vampi­er in de bek­ende “bloed­drinker” zin van het woord, maar een heks die (vol­gens een toen wijd­ver­breid bijgeloof) de pest bracht door na haar dood door haar lijk­wade heen te kauwen en zo de ziek­te te ver­sprei­den. Om dat te voorkomen, stopten grafdelvers een bak­steen in de mond van ver­moedelijke vampiers.

Verder lezen Nos­fer­atu