TVDW: Sonnet

De taal­term die deze week bezon­gen wordt, son­net, is een heus wapen. In de liefde, dan. In de hand van een vaardig dichter kun je er harten mee lat­en smelten. Maar pas op! Je moet je wel aan de regels houden en weten wélk soort son­net je schri­jft.

Definitie

Een son­net is een lyrisch gedicht van 14 regels verdeeld over vier stro­fen, meestal met vijf jam­ben (en dus tien let­ter­grepen) per ver­sregel.

  • Een Ital­i­aans son­net of petrar­ca­son­net heeft twee stro­fen van vier regels, gevol­gd door twee stro­fen van drie regels (4-4-3-3); vaak met rijm­schema abba-abba-cdc-dcd of abba-abba-cde-dce
  • Een Engels son­net of shake­spear­eson­net heeft drie stro­fen van vier regels, gevol­gd door één strofe van twee regels (4-4-4-2); vaak met rijm­schema abab-cdcd-efef-gg

Voorbeelden

Voor de voor­beelden gaan we naar de naamgev­ers van de twee bek­end­ste son­netvor­men, Petrar­ca en Shake­speare.

Dit is een ver­tal­ing van een son­net van Francesco Petrar­ca (1304-1374) uit Son­net­ten voor Lau­ra, ver­taald door Ike Cialona:

Als dit geen liefde is, wat is het dan?
En als het liefde is, is ze dan goed?
Kan liefde goed zijn als ze lij­den doet?
En is ze slecht, geni­et men daar dan van?

Wat klaag ik, als ik zelf beslis­sen kan?
Heeft kla­gen zin, als ik beminnen moet?
O dood die lev­en geeft, o leed zo zoet,
geni­et ik van de dwang van een tiran?

Zo dool ik stu­ur­loos rond op hoge zee,
bij wis­se­lende wind. Mijn schip is zwaar
van twi­jfel en draagt weinig wijsheid mee,

zodat ik, niet meer wetend wat ik wil,
het gloeiend warm heb in de win­ter, maar
in hart­je zomer van de koude ril.

En dit is het fameuze Son­net 18 van William Shake­speare (1564-1616):

Shall I com­pare thee to a summer’s day?
Thou art more love­ly and more tem­per­ate:
Rough winds do shake the dar­ling buds of May,
And summer’s lease hath all too short a date;

Some­time too hot the eye of heav­en shines,
And often is his gold com­plex­ion dimm'd;
And every fair from fair some­time declines,
By chance or nature’s chang­ing course untrimm'd;

But thy eter­nal sum­mer shall not fade,
Nor lose pos­ses­sion of that fair thou ow’st;
Nor shall death brag thou wander’st in his shade,
When in eter­nal lines to time thou grow’st:

So long as men can breathe or eyes can see,
So long lives this, and this gives life to thee.

Etymologie

Dit woord hebben we te danken aan het Ital­i­aans:

  • sonet­to (klinkdicht; in de eerste let­ter­greep herken je het Engelse sound)

Weetje

Veel son­net­ten gaan over de liefde. Maar ook andere onder­w­er­pen, zoals de dood of ver­dri­et, komen aan de orde.

Wat vind jij?