Per se vs. persé

Je ziet wel eens dat de uit­drukking per se [uit­spraak: “per see”] gespeld wordt als per­sé. Is dat (ook) cor­rect? Is er een ver­schil in beteke­nis? En nu we het er toch over hebben: hoe zit dat met “perse” (zon­der accent); mag je die schri­jfwi­jze ook gebruiken? En is de uit­spraak dan ook anders? We leggen het uit!

Waar hebben we het over?

Bij som­mige uit­drukkin­gen die aan het Lati­jn ontleend zijn, is de uit­spraak niet vanzelf­sprek­end. Dan ontstaan er soms vari­anten in de spelling die dat proberen te ver­duidelijken. Het is de vraag hoe “cor­rect” dat soort alter­natieve schri­jfwi­jzen zijn.

Betekenis en gebruik

  • Per se is een bij­wo­ord dat betekent: op zich, beslist, stel­lig.
  • Per­sé is een ver­sim­pelde, meer fonetis­che schri­jfwi­jze van per se. Deze spelling geldt als informeel of, door een stren­gere bril bekeken, als onzorgvuldig.

De Lati­jnse uit­drukking per se betekent let­ter­lijk “op zichzelf (beschouwd)”. Oftewel: zon­der con­text of nuancer­ing. Maar in die beteke­nis zul je deze uit­drukking in het Ned­er­lands niet zo vaak meer tegenkomen.

Veel vak­er wordt per se gebruikt in de afgelei­de beteke­nis van: beslist, stel­lig, nadrukke­lijk.

Voorbeelden

  • De klacht van mevrouw Bar­tels is per se geen reden om de arts te schors­en. [op zichzelf staand]
  • Waarom wil je per se nu al naar huis gaan? [beslist]
  • Ik wil hele­maal niet verkleed naar het feest gaan. Moet dat nou per se? [nadrukke­lijk, echt]

In al deze gevallen zou je dus ook kun­nen kiezen voor de alter­natieve spelling per­sé. Die oogt miss­chien wat mod­ern­er, maar wordt door veel lez­ers nog steeds als “min­der cor­rect” gezien.

Even opletten

Er zijn meer Lati­jnse ter­men waar­van een vari­ant met accent bestaat die de uit­spraak ver­duidelijkt. Denk aan een pré (plus­punt, voor­rang) in plaats van een pre, of aan in spé (aankomend, toekom­stig) in plaats van in spe.

De taalau­toriteit­en ver­schillen van mening over de “cor­rec­theid” van deze vari­anten. Vol­gens het Groene Boek­je moet je per­sé, een pré en in spé ver­mi­j­den. Vol­gens Onze Taal zijn ze wel accept­abel.

Het belan­grijk­ste is dat je, welke vorm je ook kiest, in één tekst of doc­u­ment wel steeds dezelfde vorm aan­houdt.

Weetje

Je kunt ook de spelling perse tegenkomen. Je doet er goed aan om die schri­jfwi­jze te ver­mi­j­den – al was het maar omdat het woord perse (rijmt op “verse”) ook per se (!) bestaat.

Denk bijvoor­beeld aan de uit­drukking “ter perse gaan/zijn”: gedrukt wor­den. Neem een zin als: Bij het ter perse gaan van deze krant was de uit­slag van de verkiezin­gen nog niet bek­end. In deze zin is perse de juiste spelling, maar per se of per­sé natu­urlijk niet.

Daarom doe je er goed aan om ook in omge­keerde richt­ing perse en per se/per­sé uit elka­ar te houden.

Wat vind jij?