Mits vs. tenzij

Het zijn miss­chien geen woor­den die je elke dag gebruikt, mits en ten­z­ij. Toch zor­gen ze soms voor de nodi­ge ver­war­ring, want ze zeggen alle­bei iets over een voor­waarde. Maar moet je nou juist wel of niet vol­doen aan die voor­waarde?

Waar hebben we het over?

Mits en ten­z­ij zijn alle­bei voeg­wo­or­den. Dat betekent dat ze twee delen van een zin aan elka­ar verbinden – vaak een hoofdzin en een bijzin – en iets zeggen over wat de relatie is tussen die delen. In bei­de gevallen is die relatie voor­waardelijk. Oftewel: het ene zins­deel zegt iets over een voor­waarde die geldt voor het andere zins­deel.

Betekenis en gebruik

Dit is hoe je deze twee voeg­wo­or­den gebruikt:

  • Kies voor mits als de voor­waarde juist wel aan­wezig moet zijn
  • Kies voor ten­z­ij als de voor­waarde juist niet aan­wezig moet zijn

Anders gezegd: mits betekent “als x geldt” en ten­z­ij betekent “als x niet geldt”.

Voorbeelden

Stel, je wilt mor­gen met een stel vrien­den naar het park, maar alleen als het mooi weer is. Je wilt dan wel dat de zon schi­jnt en niet dat het regent. Dus…

  • We gaan mor­gen naar het park, mits de zon schi­jnt.
  • We gaan mor­gen naar het park, ten­z­ij het regent.

Even opletten

Wat het lastig maakt is dat mits en ten­z­ij elka­ars antoniemen zijn. En dat je hun rollen dus kunt omdraaien door sim­pel­weg het woord­je niet toe te voe­gen. Let op:

  • We gaan mor­gen naar het park, ten­z­ij de zon niet
  • We gaan mor­gen naar het park, mits het niet

Je ziet: zodra die voor­waarde waar je wel/niet aan moet vol­doen een ontken­ning bevat, is de zin meteen lastiger te begri­jpen. Pas daar dus mee op!

Weetje

Als je even een snelle test wilt doen, kun je mits ver­van­gen door als en ten­z­ij door behalve als.

Wat vind jij?