Miss Blobvis

Woor­den zijn net dieren. En dieren heb je in alle soorten en mat­en, var­iërend van heel mooi tot heel lelijk. Vaak hebben we dan een voorkeur voor dieren die je mooi vin­dt. De konin­klijke leeuw, de kleur­rijke pape­gaai, de sier­lijke giraffe en ga zo maar door.

Maar lat­en we eerlijk zijn. Er schuilt ook een gemeen soort genoe­gen in het kijken naar beesten die echt goed lelijk zijn. Som­mige apen zijn daar heel geschikt voor, zoals de zwarte kuif­makaak. Maar veel rep­tie­len, insecten en spinachti­gen vol­doen ook heel aardig; zie de rood­knievo­gel­spin.

Holland's Next Top Mod­el?

Je ziet zo’n beest, het laat­ste waar je aan denkt is “die ga ik even gezel­lig knuffe­len” – en tegelijk­er­ti­jd voel je een gek soort bewon­der­ing. Want zo’n lelijk beest bestaat toch maar, net zo lev­end als jij. In de grote over­lev­ings­dans van de evo­lu­tie hebben jij en die makaak het tot dusver alle­bei toch maar weten te rooien.

De blob­vis spant miss­chien wel de kroon:

Beau­ty queen!

Taallelijkerds

Ook in taal heb je schoonheden en lelijk­erds. Mooie boeken, stomme boeken. Melodieuze zin­nen, hakke­takzin­nen. Prachtige woor­den en foeilelijke woor­den.

Voor die laat­ste cat­e­gorie zou je een soort lelijkhei­dswed­stri­jd kun­nen houden, een omge­keerde Miss-verkiez­ing. Dus: op zoek naar het meest onooglijke woord van de Ned­er­landse taal. Iedereen heeft zo zijn eigen favori­eten, natu­urlijk, maar dit is een voorschot­je.

Lelijke woor­den zijn vaak woor­den die kun­st­matig gefab­riceerd zijn, die niet op een natu­urlijke manier gegroeid zijn. Het zijn woor­den waar op een bepaald moment een of andere com­missie een besluit over heeft genomen.

De finalisten

Na de voors­e­lec­tie (die alleen bestond uit wat bladeren in woor­den­boeken, andere taal­boek­jes en de media) bli­jven er in deze wed­stri­jd drie final­is­ten over; het zijn alle drie voltooide deel­wo­or­den. En wel voor de werk­wo­or­den deleten, updat­en en e-mailen.

Dat zijn woor­den die het Ned­er­lands uit het Engels overgenomen heeft, en waar zich dus inder­daad een com­missie over heeft moeten buigen. Dit is wat ze ervan gebakken hebben:

  • Hij heeft gedeletet.
  • Hij heeft geüp­datet.
  • Hij heeft ge-e-maild.

Het zijn geen woor­den die je even gezel­lig wilt knuffe­len.

Gedeletet, geüp­datet, ge-e-maild… Het is de offi­ciële spelling – kijk maar in de woor­den­li­jsten – maar wat een gedrocht­en! En dan het moeil­ijk­ste: wie is de win­naar?

De eerste twee mak­en zich onster­fe­lijk belache­lijk met die rare t aan het eind, die nie­mand uit­spreekt. De mid­del­ste heeft ook nog een fikse pukkel in de vorm van een trema dat in het orig­i­neel ner­gens te vin­den is (in het Engels al hele­maal niet). En de laat­ste heeft een e die er tussen twee streep­jes een beet­je ver­loren bij hangt.

De enige die twee mis­vormin­gen heeft is geüp­datet; ziedaar dus onze lelijkhei­d­skon­ing.

Hoewel…

Lat­en we er nog en schep­je bovenop doen. Je kunt voltooid deel­wo­or­den namelijk ook ver­buigen met een extra -e alsof het bijvoeglijke naam­wo­or­den waren. Denk bijvoor­beeld aan “de gemaak­te plan­nen”.

Wat gebeurt er dan met onze final­is­ten? Bij ge-e-maild kri­jg je bijvoor­beeld “de ge-e-mailde bestanden”; dat is nog steeds niet fraai, maar de ver­buig­ing past bij je taal­gevoel. Heel anders is dat met gedeletet en geüp­datet. Die kri­j­gen ook “gewoon” een extra -e erbij, maar het resul­taat druist nog meer tegen de taal­in­tuïtie in dan eerst:

  • Het gedeletete bestand is helaas niet meer te her­stellen.
  • Waarom hebben we de geüp­datete soft­ware nog niet uit­gerold?

Let op: de uit­spraak van deze woor­den is dus [ge-die-LIE-te] en [ge-up-DEE-te]. Je moet echt je best doen om de uit­spraak [ge-die-LIE-te-te] en [ge-up-DEE-te-te] weg te denken.

Van­daar, met stip en een wild card op de gedeelde eerste plaats: deze twee taalge­drocht­en. De geüp­datete spelling van deze ver­voeg­in­gen hoort miss­chien beter thuis in de bak van gedeletete taalvernieuwin­gen. Wat jij?

Hoe verder?

Voor de blob­vis en zijn lelijke collega’s kun je nog het nodi­ge respect opbren­gen, omdat ze het met suc­ces over­leefd hebben, al die eeuwen natu­urlijke selec­tie. Maar onze pri­jswin­naars mogen dat genoe­gen niet smak­en. Ze zijn als een soort mon­ster van Franken­stein uit iemands reageer­buis komen vallen, en ze zien er niet erg lev­ens­vat­baar uit.

Wat je het beste kunt doen is deze Quasimodo’s gewoon boy­cotten door je zin­nen zo te schri­jven dat je ze omzeilt. Bijvoor­beeld:

  • Van de gedeletete pre­sen­tatie was gelukkig een back-up gemaakt.
    → Van de gewiste pre­sen­tatie was gelukkig een back-up gemaakt.
  • Ons geüp­datete fit­nesspro­gram­ma is extra effec­tief.
    → Ons vernieuwde fit­nesspro­gram­ma is extra effec­tief.

Zo, prob­leem opgelost. En geef de kuif­makaak nog maar een lekker stuk fruit, want die heeft het wel ver­di­end. Wat eet een blob­vis eigen­lijk?

Wat vind jij?