Groente vs. groenten

Vraag het maar aan de huis­arts, of aan de diëtist: je doet er goed aan om elke dag groente te eten. Of wacht even, moet dat niet “groen­ten” zijn? Groen­ten, groente… het ene woord is meer­voud, het andere enkelvoud – of is dat eigen­lijk wel zo? De ene groente blijkt de andere niet te zijn (maar, heel ver­war­rend, ook weer wel), dus hoog tijd om op wat rauwkost te knabbe­len en snel verder te lezen.

Waar hebben we het over?

Woor­den duiden din­gen in de wereld aan, en we groeperen die din­gen graag samen in bun­delt­jes. Voor die bun­delt­jes hebben we dan weer andere woor­den. Maar soms in het onder­scheid tussen de bun­del en zijn bestand­de­len niet direct duidelijk.

Betekenis en gebruik

  • Groente is een cat­e­gorien­aam, een verza­mel­naam voor plan­taardig voed­sel dat (heel kort door de bocht) geen vrucht of graan is. In deze beteke­nis is groente een ontel­baar woord: het heeft geen meer­voud, net zoals bijvoor­beeld zuiv­el geen meer­voud kent.
  • Maar groente is ook een tel­baar woord waarmee je één spec­i­fieke soort plan­taardig-voed­sel-dat-geen-vrucht-of-graan-is kunt aan­duiden. Zo is venkel een groente, of andijvie. 
  • Groen­ten is het meer­voud van groente in die laat­ste beteke­nis. Oftewel: venkel en andi­jvie zijn groen­ten. In deze meer­voudsvorm kun je ook het woord groentes tegenkomen, dat syn­on­iem is aan groen­ten.

Voorbeelden 

  • Het is voor kinderen belan­grijk om genoeg groente te eten. Voor vol­wasse­nen ook trouwens.
  • Pasti­naak is echt zo’n “ver­geten groente”.
  • De super­markt heeft bij­na geen groen­ten meer op voorraad.
  • Ik houd van gerecht­en met veel groentes erin.

Voor de goede orde: in de laat­ste twee voor­beelden kun je groen­ten en groentes dus vri­jelijk met elka­ar ver­wis­se­len. Ze beteke­nen pre­cies hetzelfde.

Even opletten

Het is bij­na een logisch kro­nkelt­je, maar wat deze taalvraag ver­rassend makke­lijk maakt is dit: de cat­e­gorie “groente” bestaat per defin­i­tie uit groen­ten – of, zo u wilt, groentes. 

En omdat je de cat­e­gorie alleen zult benoe­men als je het hebt over twee of meer groen­ten, kun je in dat geval zowat alti­jd ook het meer­voudswo­ord groen­ten gebruiken. Immers, als je het over groente hebt, spreek je ook over groenten.

Alléén als je echt één spec­i­fieke soort groente wilt aan­duiden, ontkom je niet aan groente (enkelvoud). Denk aan die pasti­naak. In bij­na alle andere gevallen, zoals in de eerste voor­beeldzin hier­boven, kun je in plaats van groente ook groen­ten of groentes zeggen.

Oftewel, in taal­ter­men gegoten: groente (beteke­nis 1) is het hyper­oniem van groente (beteke­nis 2).

Weetje

Er is een mooie analo­gie met een ander woord, en laat dat nou net fruit zijn. Ook dat is een ontel­baar cat­e­goriewo­ord. Maar hier is het onder­scheid met het ver­wante tel­bare woord wel direct duidelijk: vrucht of vrucht­en.

Kijk nog eens naar de drie bul­lets bij de betekenis­sen hier­boven. Ik zet ze in telegram­sti­jl nog eens op een rij, met de vergelijk­bare term (fruit-vrucht-vrucht­en) erbij:

  • groente (cat­e­gorien­aam, geen meer­voud) → fruit
  • groente (een spec­i­fieke soort groente, wel meer­voud) → vrucht
  • groen­ten of groentes (dat meer­voud) → vrucht­en

Et voilà, makke­lijk­er kun­nen we het niet mak­en. Aan tafel!

Abonneer
Laat het weten als er
guest
2 Comments
Oudste
Nieuwste Meest gestemd
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
Paule BOSCH

Met plezi­er deze taaltip weer gelezen/ Bedankt. Ik stond bij­na groente/groentes/groenten schoon te maken.