Een eeuwtje meer of minder

Waar zouden we toch zijn zon­der gezond ver­stand? Taal vereist een zekere mate van cod­i­fi­ceren, maar wordt gedra­gen door een netwerk van aan­names.

En dat is maar goed ook. Want als iedereen alti­jd alles tot in detail zouden moeten uit­leggen en bewi­jzen, zou de machine van de menselijke beschav­ing onmid­del­lijk stroef vast­lopen en onbruik­baar wor­den. Bij bij­na alles wat we doen gaan we ervan uit dat iets zus of zo is. En nog­maals, dat is maar goed ook.

Ik kom hier zo op terug. Eerst moet ik even een uit­stap­je mak­en naar de krant. Mijn dag­blad bestookt me al een tijd­je met adver­ten­ties voor een tv-serie, The Hour. Deze reclame poogt me ertoe te ver­lei­den de dvd-box te kopen door me te vertellen dat de serie uit zijn voe­gen barst van de “voel­bare sek­suele span­ning” – een pleonasme, want onvoel­bare sek­suele span­ning is geen sek­suele span­ning. Verder wordt er nog gerept over de “dodelijke samen­zw­er­ing” en de “intense ambities” die deze “heer­lijk sti­jlvolle dra­maserie” zo leuk mak­en.

Maar dat alles gaat aan me voor­bij, want ik haak al af bij de omschri­jv­ing van de his­torische con­text van het ver­haal. Deze serie is namelijk “gesitueerd in het Lon­den van de jaren ’50 van de vorige eeuw”. Vergeet even dat dat gesitueerd een beet­je chic-doener­ig klinkt. Vergeet ook dat er hele­maal geen apos­trof hoort voor het getal in de jaren 50. Nee, het is die “vorige eeuw” die mij dwarsz­it.

En dan kom ik weet terug bij het gezond ver­stand en het com­mu­niceren op basis van aan­names. Want wie, vraag ik, wie komt er bij het lezen van “dit ver­haal speelt zich af in de jaren vijftig” spon­taan op het idee dat dat natu­urlijk de jaren vijftig van de zeven­tiende eeuw zijn? Of de twaalfde? Juist, hele­maal nie­mand.

Besse Cooper, de oudste mens ter wereld, geboren in de jaren negentig van de eervorige eeuw
Besse Coop­er, de oud­ste mens ter wereld, geboren in de jaren negentig van de eervorige eeuw

We hebben inder­daad net een eeuwwis­sel­ing achter de rug, en het is zin­vol om de jaren nul en de jaren tien van deze en de vorige eeuw te onder­schei­den. Het is immers 2012. Maar de jaren twintig en verder, die heeft de 21ste eeuw nog niet gehad! Het is dus pleonas­tisch om daar “van de vorige eeuw” bij te zetten.

Toch doen we dan en masse. Je ziet en hoort het om de haverk­lap. Zoek op Google naar de com­bi­natie van het woord jaren en de com­bi­natie van de vorige eeuw en je vin­dt een verbluffende 15 miljoen hits…

Elke keer dat ik weer eens een van-de-vorige-eeuwt­je tegenkom, houd ik een “ja, duh!” net­jes bin­nens­monds en zucht ik even. Waarom zijn we toch zo ver­liefd op dat ge-vorige-eeuw? Zijn we zo trots op onze nieuwe eeuw dat alles wat voor 2001 kwam meteen antiek gewor­den is?

Ik gok (weer een aan­name) dat de meeste lez­ers van dit stuk­je geboren zijn ergens in peri­ode van de jaren der­tig tot en met negentig. Gebruik je gezond ver­stand maar om uit te voge­len van welke eeuw.

Wat vind jij?