Dé vs. dè

Soms wil je een woord in de zin extra nadruk geven. Dat kan door het in ALL CAPS te schri­jven, of bijvoor­beeld door het in vette let­ters of cur­sief te zetten. Je kunt er ook een streep onder zetten of het woord een kleurt­je geven. 

Maar je kunt ook gebruik­mak­en van een accent, zoals bij “dé”. Of moet dat nou juist “dè” zijn? 

Waar hebben we het over?

Diakri­tis­che tekens zoals accen­ten hebben een duidelijke func­tie in de schri­jf­taal: ze geven aan hoe je een klink­er moet uit­spreken. Maar een van die tekens heeft nóg een func­tie: het aangeven van de klem­toon in een woord of in de zin.

Betekenis en gebruik

  • Dé is de gang­bare manier om het woord de in schri­jf­taal een klem­toon te geven.
  • Dè is een alter­natieve spelling van “dé” die je soms tegenkomt, maar beter kunt ver­mi­j­den.

De voorkeur voor  is sim­pel: het accent aigu (´) is het diakri­tis­che teken dat je kunt gebruiken om klem­toon aan te geven. Denk bijvoor­beeld aan het onder­scheid tussen “vóórkomen” en “voorkó­men” wan­neer dat uit de con­text niet duidelijk is.

We hebben het hier puur over schi­jf­taal. Zow­el  als  klinken gewoon als het woord de (rijmt op ze), maar dan met extra klem­toon. 

Een alter­natieve en vaak meer ele­gante manier om een woord (en dus ook de) extra klem­toon te geven, is om het te cur­siv­eren. Zo ver­mi­jd je meteen de hele / valkuil.

Voorbeelden 

  • Fred heeft  oploss­ing voor het prob­leem gevon­den.
  • Voor veel mil­len­ni­als is ‘The Matrix’  film uit hun tiener­jaren.

Als je voor deze zin­nen in plaats van een accent voor cur­siver­ing gaat, ziet dat er zo uit:

  • Fred heeft de oploss­ing voor het prob­leem gevon­den.
  • Voor veel mil­len­ni­als is ‘The Matrix’ de film uit hun tiener­jaren.

Even opletten

Je zag al dat  als  pre­cies zo klinken als de. Maar we asso­ciëren het gebruik van accen­ten ook met een afwijk­ende uit­spraak. Daarom denk je bij het zien van de spelling  onwillekeurig aan de klank “dee” (rijmt op zee), net als bij de woor­den café en paté.

Miss­chien dat daarom de schri­jfwi­jze  in gebruik is ger­aakt. Toch is dat niet hele­maal con­se­quent, want je denkt bij de spelling  eerder aan de uit­spraak “deh” (rijmt op ).

Weetje

Kijk voor meer voor­beelden over accent­ge­bruik ook eens naar deze ver­wante TaalTip: “Hét vs. hèt”.

Overi­gens gaat dit ver­haal alleen op voor de lid­wo­or­den de en het. Bij het derde lid­wo­ord, een, werkt het toevoe­gen van accen­ten niet, want daarmee veran­der je het woord in het getal één (1). In de zeldzame gevallen waarin je het lid­wo­ord een extra zou willen bek­lem­to­nen, moet je dat dus wel met een cur­siver­ing doen. Bijvoor­beeld:

  • Voor het bestu­ur is een extern onder­zoek niet dé manier om het fraudeprob­leem aan te pakken; het is een manier om ermee om te gaan.

Wat vind jij?