CQ – het casu quotiënt

Een van de ken­merken die ons mensen als dier­soort type­ert is dat we er onze hand niet voor omdraaien om onszelf met van alles en nog wat te com­pli­menteren. Zo vin­den we van onszelf dat we nogal intel­li­gent zijn, in tegen­stelling tot bijvoor­beeld een mar­mot. Ooit een mar­mot een son­net van Shake­speare zien lezen? Juist.

(Hoewel… wan­neer heb jij voor het laatst een son­net van Shake­speare gelezen? Het is alleszins de moeite waard.)

Slim

Maar wat is intel­li­gen­tie pre­cies? De dikke Van Dale stu­urt je op een kro­nke­lige zoek­tocht. Intel­li­gen­tie wordt omschreven als “ver­standelijk ver­mo­gen”, maar daar schi­et je niet veel mee op. Kijk je ver­vol­gens bij ver­stand, dan wordt dat omschreven als het “ver­mo­gen om te denken”. Maar ja… Op dus naar denken. Dat is vol­gens Van Dale “het ver­stand gebruiken”, en daarmee ben je weer terug bij af.

Gelukkig geven ze wat nadere uit­leg: “een reeks voorstellin­gen van de geest bewust op elka­ar doen vol­gen om ver­schil, overeenkomst, oorza­ke­lijk ver­band te vin­den en begrip­pen en oorde­len te vor­men.” Een hele mond­vol. Zelfs voor mensen met een bovengemid­delde intel­li­gen­tie is dat een beet­je te veel van het goede.

Dan maar naar The Con­cise Oxford Dic­tio­nary. Die definieert intel­li­gence als “the abil­i­ty to acquire and apply knowl­edge and skills”. Een prachtige omschri­jv­ing: beknopt, tre­fzek­er en helder. In ver­tal­ing: intel­li­gen­tie is het ver­mo­gen om zich ken­nis en vaardighe­den eigen te mak­en en ze toe te passen.

IQ

Zo’n defin­i­tie is natu­urlijk fraai, maar zegt niet veel over iemands per­soon­lijke kun­nen. Kor­tom: hoe weet je hoe het gesteld is met jouw intel­li­gen­tie? Daar hebben de heren en dames psy­cholo­gen tests voor uit­gevon­den die een cijfer­t­je oplev­eren dat IQ genoemd wordt: je “intel­li­gen­tiequotiënt”.

Boven­di­en hebben de slim­merds ont­dekt dat een mens uit meer bestaat dan alleen maar ratio, en daarom onder­schei­dt men ook wel de “emo­tionele intel­li­gen­tie”, geme­ten in een EQ. Wie het zekere voor het onzekere wil nemen, kan alti­jd terecht op het inter­net: daar wemelt het van de IQ- en EQ-tests.

CQ

Maar sta eerst even stil bij weer een andere maat­staf: je CQ. Ik speel een beet­je vals, wat dit quo­tient heb ik zelf ver­zon­nen. CQ staat voor “c.q.-quotiënt”.

Je CQ is het aan­tal keren per maand dat je de afko­rt­ing c.q. gebruikt. (Heel spec­i­fiek is het het aan­tal keren per maand dat je c.q. ver­keerd gebruikt, maar omdat nage­noeg nie­mand het meer goed doet, komt dat op het­zelfde neer.) De uitkomst van het ver­haal is, zoals je zult zien: hoe lager je CQ, hoe beter.

De afko­rt­ing c.q. staat voor het Lati­jnse casu quo, en dat betekent “in welk geval” of “in dit geval”. Een voor­beeld van het tra­di­tion­eel cor­recte gebruik is dan ook:

  • Het kan zijn dat de resul­tat­en tegen­vallen, c.q. we maa­trege­len moeten nemen.

En dat zegt dus nie­mand. Wat ze wel zeggen is bijvoor­beeld:

  • Bij het avond­menu kunt kiezen uit vlees c.q. veg­e­tarisch.
  • De aan­vraag zal behan­deld wor­den door de afdel­ingschef c.q. zijn medew­erk­ers.

Zie je wat hier gebeurt? C.q. wordt gebruikt door mensen die chic willen doen en eigen­lijk gewoon “of”, “en” of “en/of” willen zeggen. Gebruik je ver­stand en schri­jf in die gevallen gewoon “of”, “en” of “en/of”.

Waar het wringt

Daar waar je casu quo wél terecht zou kun­nen gebruiken, kun je beter “in welk geval” of “in dit geval” zeggen. Maar zoals gezegd: ver­reweg de meeste taal­ge­bruik­ers gebruiken c.q. sim­pel­weg als syn­on­iem voor (meestal) of.

Het prob­leem is niet zozeer dat dat strikt genomen incor­rect is. Als een evoluerend taal­ge­bruik maar lang genoeg voort­du­urt en door iedereen begrepen en toegepast wordt, dan wordt het de nieuwe norm. Waar het eerder wringt is dat de ver­vang­ing van of door c.q. over­bod­ig is. Het klinkt node­loos oud­er­wets en hoog­dravend, zoals het ver­van­gen van die door welke (denk aan “er zijn twee opties welke we u aan kun­nen bieden”).

Kor­tom, c.q. is uit­gerangeerd, en een CQ van nul is dan ook een per­fecte score. Als je je IQ waard bent, gebruik je de afko­rt­ing c.q. dus vanaf nu nooit meer. Alleen nog even kijken of je EQ er wel afscheid van kan nemen…

Wat vind jij?