Een heel nieuw level

Het is al lang een stri­jd­punt in Ned­er­land Taal­land: de vele Engelse leen­wo­or­den die het Ned­er­lands aan het opne­men is. Iedereen reageert daar op zijn eigen manier op.

De een vin­dt het cool dat hij de excel­lence van zijn depart­ment naar een heel nieuw lev­el heeft kun­nen liften; de ander vin­dt dat maar niks. Som­mi­gen wor­den stri­jd­baar en weer­barstig, en willen het “echte” Ned­er­lands bescher­men, anderen zien het als een onver­mi­jdelijke mod­erniser­ing en ver­rijk­ing.

Lees verder Een heel nieuw lev­el

Rantsoen

Als je als betaalde kracht werkt voor een baas, dan kri­jg je loon. En een maan­delijks loon­strook­je waarop van alles staat: het bru­toloon, de inhoudin­gen, vakantiegeld, etc. Maar je hebt het dan alti­jd over geld. Je zou toch wel een tikkie ver­baasd zijn als op je jong­ste loon­strook­je stond dat je voor je dien­sten betaald werd in zout in plaats van euro’s. Toch is dat niet zo gek als het klinkt.

Lees verder Rantsoen

Flarmonische hamingo’s

Alle tal­en ken­nen een bonte verza­mel­ing eponiemen: woor­den die naar mensen of per­son­ages ver­noemd zijn. Maar er zijn niet veel eponiemen die ook nog eens taal­ter­men zijn. Wie daar­naar op zoek gaat, komt al snel mala­prop­ism en spooner­ism tegen. Bei­de zijn van oor­sprong Engelse ter­men, maar komen ook in het Ned­er­lands voor, en wel als “spooner­isme” en “mala­propisme”.

Lees verder Flar­monis­che hamingo’s

Eén ham en 64.000 dollar

Wie tv kijkt, radio luis­tert of het inter­net afstru­int, komt al snel aller­lei nieuws tegen over de poli­tiek van de dag. Maar een mens wil ook wel eens iets anders, en dus zijn er spelprogramma’s. Die var­iëren van ontzettend span­nend of zelfs infor­matief tot zo saai en dom dat je hersens er pijn van gaan doen.

Maar hoe goed of slecht ze ook zijn, het komt niet vaak voor dat een radio- of tv-spel­let­je geschiede­nis schri­jft. Taalgeschiede­nis dan. Toch gebeurt het een enkele keer: een spel­pro­gram­ma voegt een gevleugelde term toe aan de taal, zoals voor mijn gen­er­atie “Ren je rot”, “… en mor­gen gezond weer op” of (uit Twee voor twaalf) “Dat zoeken we op!”.

Tv-show

In de Verenigde Stat­en is ook zoi­ets gebeurd, en wel met het inmid­dels klassieke tv-pro­gram­ma The $64,000 Ques­tion. Deze quiz werd gep­re­sen­teerd door Hal March en was in de jaren vijftig de kon­ing van het Amerikaanse tele­visieland­schap. Er wordt wel gezegd dat het hele land op zonda­gavond tot stil­stand kwam om naar de show te kijken.

Het titelscherm van de tv-show

Het was een Triv­ial Pur­suit-achtig spel waarin de deel­ne­mers een opeen­vol­ging van vra­gen over een bepaald onder­w­erp kre­gen voorgeschoteld. Met elk goed antwo­ord ging het pri­jzen­geld omhoog. In het radio­pro­gram­ma waar de tv-show op gebaseerd was, Take It or Leave It, was het hoog­ste bedrag 64 dol­lar, maar op tv was de hoofd­pri­js 64.000 dol­lar. Om die te win­nen moest natu­urlijk ook de laat­ste, cru­ciale vraag goed beant­wo­ord wor­den.

En die term, the $64,000 ques­tion, is een eigen lev­en gaan lei­den. Wat moeten we doen om onze ver­li­esci­jfers in winst om te draaien? Tja, dat is de “$64,000 ques­tion”. Kor­tom: als je dat weet, dan ben je er. Het is dus een term waarmee je kunt ver­wi­jzen naar de vraag, de grote vraag waar het om draait – de hamvraag, zeg maar.

Hammetje

En nu begint het al wat te kriebe­len, natu­urlijk. Want dit is per slot van reken­ing een taal­stuk­je.

Maar… het kan toch niet zo zijn dat “de hamvraag” en “the six­ty-four thou­sand dol­lar ques­tion” iets met elka­ar te mak­en hebben? Nee toch, alsje­blieft? Het is toch niet zo dat de hamvraag, net als de vraag van 64.000, afkom­stig is uit een spel­let­je? Want als je de vraag losweekt, dan is het enige wat je over­houdt die ham.

En een spel­pro­gram­ma waar je 64.000 dol­lar mee kunt win­nen, daar kun je je nog wel wat bij voorstellen. Of 10.000 euro, ook goed. Niet moeil­ijk doen, voor duizend euro doen we het ook nog. Of een week­je op Ibiza, alles ver­zorgd en geregeld. Maar een ham? Een ham?!

Dat kan toch niet, please

Mastklimmen

Maar het is waar. Sor­ry. Tri­est, maar waar. In een ver en gri­js verleden, namelijk in (alweer) de jaren vijftig, had de NCRV een radio­quiz en die heette Mas­tk­lim­men. In die radio­quiz viel op een gegeven moment een vraag – de vraag – en met het geven van het goede antwo­ord op die vraag kon­den luis­ter­aars een fan­tastis­che pri­js win­nen.

Jawel. Een ham.

Niet eens een jaar lang gratis winke­len bij de keurslager. Nee. Een ham. Eén ham. Als je dan je buur­man met vieren­zes­tig duizend dol­lar naar huis ziet gaan, dan vraag je je toch af of de NCRV ze wel alle­maal op een rijt­je heeft. Je mond valt open van ver­baz­ing. Maar ja, daar kun je dan wel een lekker stuk­je ham in stop­pen.

En dat moet je met 64.000 dol­lar niet proberen…

SaveSave

SaveSaveSaveSave