Koreaanse calorieën in Groningen

Toen deze week de jong­ste Noord-Kore­aanse kern­proef in het nieuws kwam, moest ik direct denken aan Gronin­gen en aan een Mars-reep. Dat zijn twee zijstap­pen, ja, maar niet zo groot als je denkt.

We weten über­haupt dat Noord-Korea een onder­grondse kern­bom tot ont­ploff­ing heeft gebracht omdat die explosie een schok­golf teweeg­bracht die in andere lan­den te meten was. Net als bij een aard­bev­ing. Ziedaar zijstap één: ook in Gronin­gen is het een en ander te doen over aard­bevin­gen die (indi­rect) door de mens veroorza­akt wor­den.

Fokke en Sukke
Fokke en Sukke op 13 maart 2013

De Groninger bevin­gen zijn wel een tand­je min­der heftig. Dat kun je afme­ten aan hun omvang op “de schaal van Richter” – maar is dat wel zo? De media noe­men bij aard­bevin­gen vaak volau­toma­tisch een mag­ni­tude op de schaal die ver­noemd is naar de Amerikaanse seis­moloog Charles Fran­cis Richter (1900-1985). Het is bij­na alsof die Richter-schaal de enige en onver­mi­jdelijke aard­bev­ingss­chaal is. Niets is min­der waar.

Sterk­er nog, de schaal van Richter heeft beperkin­gen en onnauwkeurighe­den die veel seis­molo­gen ertoe bren­gen om een andere meetwi­jze te gebruiken. Alleen: daar hoor je nooit iets over. Wel eens geho­ord van de ruimte­golf­mag­ni­tude? Dacht ik al. De opper­vlak­te­golf­mag­ni­tude dan? Goed, laat­ste poging: de moment­mag­ni­tude?

Het zijn alle­maal mag­ni­tude­schalen die elk zo hun toepass­ing hebben. Dat hangt af van hoe ver weg de geme­ten bev­ing was, en hoe diep hij was. Maar de media noe­men steeds weer die Richter-schaal, en dat is dus soms onterecht. Aan de andere kant, ik snap wel dat nieuwslez­er liev­er niet din­gen willen zeggen als: “Japan is gis­teren getrof­fen door een aard­bev­ing met een kracht van 8 op de opper­vlak­te­golf­mag­ni­tude­schaal.”

Er is nog een voor­beeld van een schaal die vaak “ver­keerd” gebruikt wordt, en dat zijn de calo­rieën. Een calo­rie is een mee­teen­heid voor energie, die meestal gebruikt wordt om de energie  in voed­ing weer te geven. Nu is één calo­rie niet heel veel, dus voor het gemak hanteren we de term kilo­calo­rie, of kcal: 1000 calo­rieën.

In een Mars-reep – daar is zijstap 2! – zit­ten ongeveer 230 kcal. Maar in het dagelijks taal­ge­bruik zeggen we dat die reep “230 calo­rieën” aan energie bevat. Oftewel: het woord calo­rie betekent zow­el 1 calo­rie als 1000 calo­rieën. In de prak­tijk lev­ert dat zelden prob­le­men op, omdat we bij­na alti­jd de maat kcal bedoe­len. Maar stel je eens voor dat iemand zou zeggen: “Mijn zus moet echt gaan lij­nen, ze weegt nu 100 gram.” Een beet­je raar is het wel…

Calorietjes
Kim Jong-un bek­ijkt schalen met een lage mag­ni­tude maar veel calo­rieën

Nog even terug naar Noord-Korea, met een knipoog. De ont­ploff­ing daar – met een mag­ni­tude van tussen de 4,7 en 5,2 – had vol­gens Reuters een energiewaarde van meer dan 7 kilo­ton. Ik ben geen natu­urkundi­ge, maar ik weet dat je de ver­schil­lende energie­mat­en via for­mules in elka­ar kunt omzetten. Zo is 1 kilo­ton ongeveer 1 mil­jard kcal. Denk even mee: 7 kilo­ton is dan 7 mil­jard kcal; deel dat door 230 kcal per Mars-reep, en je komt uit op 30,4 miljoen.

Dat betekent dus dat onze com­mu­nis­tis­che vrien­den het ener­getis­che equiv­a­lent van ruim 30 miljoen Mars-repen tot ont­ploff­ing hebben gebracht. Tja, dat Moed­er Aarde daar buikpi­jn van kri­jgt, dat snap ik wel…

Wat vind jij?