Drieletterwoord

Een scheldwoord wordt in het Engels wel eens een four-letter word genoemd. (Dat is omdat er in die taal nogal wat fijne tierwoorden zijn die vier letters hebben, en die meestal iets te maken hebben met seks of uitwerpselen.) De goede lieden die graag schelden op de Engelse invloed op het Nederlands, zouden misschien een apart categorietje moeten inruimen voor de drieletterwoorden, of beter gezegd: de drieletterafkortingen.

Want wij hebben er een handje van om een Engelstalige afkorting met drie letters (hoofdletters!) om te toveren tot een Nederlands (werk)woord. Neem nou het werkwoord pinnen; hoe vaak sta je er nog bij stil dat de bron daarvoor de Engelse afkorting PIN was (personal identification number)? Hetzelfde geldt voor vip, dat voornamelijk gebruikt wordt in combinatie met een andere term, en dan in de betekenis van luxe- of voorkeurs-. Denk aan viplounge en vipbehandeling. Je hoort het veel minder vaak in zijn oorspronkelijke betekenis van Very Important Person (“Onder de gasten zijn een aantal vips”).

Zeer belangrijk persoon
Zeer belangrijk persoon

Lees verder Drieletterwoord

Walnotenpesto

Begrijp me goed. Ik ben goede vriendjes met Albert Heijn. Ik doe er elke week trouw mijn boodschappen en ik vind het een fijne winkel. En ik ben ook goede vriendjes met de AllerHande, het lijfblad van ’s lands grootste kruidenier.

Boerenkost
Boerenkost

Niets ten nadele van de globalisering, want die hou je toch niet tegen, maar… ik dicht de AllerHande toch een belangrijke rol toe in de culinaire emancipatie van het Nederlandse volk. Het is nog niet eens zó lang geleden dat voor de gemiddelde Hollandse huisvrouw een paprika een nogal exotische groente was, en dat ze nog nooit gehoord had van couscous of guacamole.

Albert Heijn heeft, met groot geduld en met de AllerHande als strijdzwaard, het poldervolk opgevoed om meer te eten dan alleen stamppot en erwtensoep. (Daar is overigens niets nobels aan: de Koninklijke Ahold N.V. wilde ons alleen maar meer verschillende producten kunnen verkopen, om zo meer winst te maken.)

Lees verder Walnotenpesto

Coco

Er is een god, en hij is barmhartig. Of, zeg ik als rechtgeaarde atheïst, er is op zijn minst een taalgod, en hij heeft gevoel voor humor.

Ik las onlangs een tekst waarin iemand werd aangehaald als zeggende, ik citeer: “Ik zat naar National Geographic Chanel te kijken en dacht: dit is het.” Voor alle zekerheid, nog een keer: National Geographic Chanel [sic].

National Geographic?
National Geographic?

Het is vast een simpele tikfout; ik neem aan dat de schrijver heus wel weet dat je het Engelse woord channel met twee ennen schrijft. Maar dat doet er niet toe, het blijft een prachtig toeval. Want hoe groot is de kans dat als je per ongeluk een letter midden uit een woord wegrukt, er weer een levensvatbaar woord overblijft? En, nog sterker, hoe groot is de kans dat ­dat woord weer in fraaie ironie verbonden is met de context?

Lees verder Coco

Drop

Ik ben geen taalfundamentalist. Het Engels is voor mij geen kwade genius die met zijn duivelse betoveringen ons polderzuivere Nederlands vercorrumpeert. Maar ik ben ook geen taalverkwanselaar. Daar waar er een behoorlijk, gangbaar, helder Nederlands woord is voor een bepaalde betekenis, gebruik ik dat liever dan een modieus leenwoord – uit welke taal dan ook.

De aanleiding voor deze overpeinzing was een moment in de supermarkt waarop ik niet wist welke kant op mijn taalkompas moest gaan. Ik stond met enige verbazing te staren naar het snoepschap. Afdeling A-merken. Nieuw product.

DropTwist.

Aldus
Aldus

Lees verder Drop

Hij deed het

Hoe het kan dat het me nog niet was opgevallen, weet ik niet. Er wordt immers genoeg geschreven over al die alleenstaande Nederlanders die driftig op het internet pogingen wagen om een maatje te vinden voor hun bed, hun vrije tijd, of zelfs hun leven. Online dating is razend populair.

Er zijn risico's...
Er zijn risico’s…

Maar het werkwoord dat daarbij hoort, daten, verdient dezelfde lelijkheidsprijs als bijvoorbeeld uploaden en deleten. Kijk maar.

Het begint in de eerste persoon nog vrij onschuldig. Enkelvoud: Ik date geregeld online. (Spreek uit: “deet”.) Meervoud: Wij daten anders nooit online. (Spreek uit: “deten”.) Dat ziet er nog normaal uit.

Lees verder Hij deed het

Blo

Van de Amerikaanse president Thomas Jefferson (1743-1826) is het beroemde citaat: “I cannot live without books”. Helemaal mee eens. En van alle soorten boeken waar ik van hou, nemen de woordenboeken een bijzondere plaats in. Dat zijn immers boeken die niet alleen bestaan uit woorden, maar ook nog eens gaan over woorden.

Woordenboek in het woordenboek
Woordenboek in het woordenboek

Een voorbeeld. Ik had het idee om dit stukje te schrijven over het woord blog. Mooi woordje, nog (relatief) fonkelnieuw, en in korte tijd alomtegenwoordig geworden. Mooie herkomst ook: een uitzonderlijke verkorting van weblog. Uitzonderlijk, want ik ken zo snel geen ander woord waarbij de beginletters van het moederwoord worden weggelaten. Andersom komt veel vaker voor: aso voor asociaal, intro voor introductie, etc.

Lees verder Blo

Shot

Afgelopen weekend stond het met grote letters in de hoofdkop op de voorpagina van het NRC. Leest u even mee: Bush geeft economie VS ‘injectie in de arm’. Injectie in de arm, ja ja. Met of zonder aanhalingstekens, het klinkt even gekunsteld als misplaatst. Ik snap heus wel wat ze bedoelen, daar ligt het niet aan. Het is een letterlijke vertaling van de Engelse idiomatische uitdrukking a shot in the arm.

Het duurt maar héél even!
Het duurt maar héél even!

Een idiomatisch uitdrukking (of idioom) is een combinatie van woorden waarvan de betekenis niet de optelsom is van de letterlijke betekenis van de bestanddelen. Zo heeft nu komt de aap uit de mouw niets te maken met apen of mouwen, en als je met iemand nog een appeltje te schillen hebt, ben je beslist niet van plan om met een dunschiller in zijn fruitmand te duiken.

Op precies dezelfde manier heeft a shot in the arm niets te maken met het toedienen van een injectie in een van de bovenste ledematen. A shot in the arm is iets dat een probleem niet wezenlijk oplost, maar het wel een stimulans, een tijdelijke duw in de goede richting geeft, om de oplossing zo op weg te helpen.

Lees verder Shot

Over slangen, banken, paarden en gangen

Meestal heb ik het niet zo met carnaval, maar aan het eind van dit stukje is dat (al was het maar even) wel anders, zoals je zult zien.

Eerst even dit. Het is lastig vast te stellen hoeveel woorden een taal heeft, en dat komt met name omdat het moeilijk is om te definiëren wat precies een “woord” is. Bijvoorbeeld: zijn hotel en hotels twee verschillende woorden, of zijn het gewoon andere verschijningsvormen (enkelvoud-meervoud) van één en hetzelfde woord? Ik ben geneigd het laatste te denken, maar geldt het dan ook voor dwalen, dwaalt en dwaalde? En zo ja, geldt dat dan ook nog voor zijn, is en was?

Lees verder Over slangen, banken, paarden en gangen