Modieus

Kijk, dit soort berichten word ik nou blij van. Gisteren stond in de krant dat een schilderij is gepresenteerd dat bij taalliefhebbers het hart sneller doet kloppen. Het wordt het Cobbe-portret genoemd en is de enige bekende beeltenis van William Shakespeare die nog tijdens zijn leven is vervaardigd. Er zijn wel twee andere afbeeldingen van the Bard bekend, maar die zijn van magere artistieke kwaliteit en allebei pas na zijn dood gemaakt.

Ik houd je niet langer in spanning. Zo zag Shakespeare eruit.

William Shakespeare
William Shakespeare

Lees verder Modieus

Vlees

Afgelopen week was het weer eens carnaval. En ik zal het maar meteen toegeven: carnaval is niet aan mij besteed. Ik houd niet van bier of van lawaai of van verkleedpartijen of van dronken mensenmassa’s. Het is niet mijn ding.

Dat dus
Dat dus

Toch vind ik carnaval fantastisch, maar dan omdat er zo’n mooi taalverhaal aan vastzit. Want wat is carnaval nou eigenlijk? Om dat te snappen, moet je eerst weten wat Pasen is. In de christelijke liturgische kalender is Pasen de dag waarop gevierd wordt dat Jezus herrees uit de dood, drie dagen na zijn kruisiging.

Om deze belangrijke dag te laten voorafgaan door een periode van bezinning, is de vastentijd in het leven geroepen. Dat zijn veertig dagen waarop men geacht wordt te “vasten” — het zijn er eigenlijk zesenveertig, maar je wilt natuurlijk toch uitkomen op dat mooie religieus-magische getal van veertig dagen, dus de zondagen tellen voor het gemak even niet mee. Wat dat vasten precies inhoudt verschilt per persoon of parochie, maar het komt er in ieder geval op neer dat je matiging in acht neemt en je niet overgeeft aan overdadige wereldse geneugten.

Lees verder Vlees

Lof

Het heeft even geduurd, maar misschien gaat het nu toch nog gebeuren: de doorbraak van het woord kudos in het Nederlands. Ben jij het al tegengekomen? Heb je het misschien zelf al gebruikt? Het beweegt zich nu nog in de marge, maar het kan best zijn dat de opstap naar het grote podium eraan komt.

Wat is kudos? Weer zo’n nieuwerwets Engels leenwoord? Nou, ja en nee. In het Engels is het al langer gangbaar, maar het is van oorsprong een Griekse term die “waarvan gehoord is” betekent. En dan niet in de terloopse zin van “ja, daar heb ik wel eens van gehoord” — nee, iets of iemand waarvan gehoord is, is bekleed met roem, status, lof, aanzien.

Niet dit soort lof
Niet dit soort lof

Lees verder Lof

Bakkie

Sinds kort staat er in de gang waar mijn werkplek tegenaan schurkt een nieuwe koffieautomaat. Nou ben ik geen grote koffiedrinker, maar een cappuccinootje zo nu en dan gaat er wel in. (Maf woord, “cappuccinootje”, alsof je naast de cashewnoot ook de cappuccinoot hebt — die kan ik beter niet meer gebruiken…)

De hogere cappuccinokunst
De hogere cappuccinokunst

Om de verdwaasde ochtendmens op weg te helpen, heeft een vriendelijke meneer bij Douwe Egberts een fijn stickertje op de automaat geplaatst, onder het elektronische display, dat uitlegt wat je moet doen. In drie stappen.

Lees verder Bakkie

Snelle hap

Als je verhuist maak je heel wat mee. Je krijgt een bosje sleutels van je nieuwe stek, je bedient muren en plafonds van een lik verf, je verstopt je hele hebben en houden in kartonnen dozen. Maar je kunt ook zomaar ineens een taalkronkel tegen het lijf lopen.

Ik vond die van mij niet onder de oude vloerbedekking of achter de boekenkast, maar dankzij de lamssouvlaki. Enige uitleg is op zijn plaats…

Het verhaal gaat als volgt. Na een dag lang muren witten zat ik met twee vriendinnen/klusmaatjes lekker te eten en uit te rusten. Het eten kwam van de goed geïntegreerde Griek in het winkelcentrum, was erg lekker, en zat verpakt in van die fijne schuimplastic dozen met deelvakjes en klapdeksel. En die dekselse deksel, daar zat de taalkronkel.

Lees verder Snelle hap

Geleedpotig

Het Engels is de hofleverancier van nieuwe woorden voor menig andere taal. Soms verwerven die woorden een plaats in die andere taal (het Nederlands, bijvoorbeeld) omdat ze een nieuwe betekenis aanduiden waar geen inheems woord voor is. Denk aan spoiler (in beide betekenissen van het woord!) of online. Soms is er wél een autochtoon woord, maar is de Engelse versie een aantrekkelijker alternatief. Denk aan sweater en shop. Het kan ook zo zijn dat een woord begint in de categorie “nieuwe betekenis” — lipstick, printen — en er later alsnog een Nederlandse variant ontstaat: lippenstift, uitdraaien.

Ik noem deze verschillende varianten even op omdat ik aan het puzzelen ben met het woord spindoctor.

Lees verder Geleedpotig

Pareltje

Je kent vast wel dat spel waarbij iemand heel snel drie bekers (op hun kop) over een tafel beweegt, en jij moet raden onder welke beker het balletje ligt. Meestal zit er onder de verkeerde bekers dan gewoon niks. Maar soms, soms vind je daar onverwacht geen balletje, maar een pareltje. Ik leg uit.

In Zweden ligt een stad van zo’n 100.000 inwoners met de naam Linköping. Vraag me niet waar of wanneer, maar ooit heb ik geleerd dat je de k in die naam als een “sj” uitspreekt. Het is dus niet lin-keu-ping, maar lin-sjeu-ping. Het zijn van die weetjes die je meestal nooit meer nodig hebt. Maar hoe anders was dat in dit geval, en dat komt door de film Enchanted April.

Lees verder Pareltje

Goochelen

Gisteren stond op de voorpagina van het NRC het bericht dat “Even googlen kost evenveel energie als kop thee”. Dat is een belangwekkend feit en natuurlijk machtig interessant: ik weet nu dat, als ik een kop thee zou drinken in plaats van elke Google-zoekopdracht die ik uitvoer, ik een blaas zou moeten hebben zo groot als de Vinkeveense plassen.

Maar waar mijn aandacht veel meer naartoe trok was dat ene woordje, googlen. Ergens klopte dat niet, voor mijn gevoel. Met een Angelsaksische taalpet op zou ik eerder zeggen: dat moet Googlen zijn, met hoofdletter. Google is immers een merknaam. Maar Hollanders hebben het niet zo op hoofdletters (vandaar ook apk en freudiaans en mediterraan), dus die kleine g neem ik voor lief. Dan rest nog de vraag: waarom googlen en niet googelen?

Lees verder Goochelen