Kweekvijver

Welkom in de kweekvijver. Dit is de plaats waar Taaleidoscoop woorden verzint en verzamelt die eigenlijk al hadden moeten bestaan, maar die om onduidelijke redenen nog niet in het wild zijn aangetroffen.

Als vuistregel houd ik aan dat als een woord in een Nederlandstalige Google-zoekopdracht niet of niet overtuigend opduikt in de gezochte betekenis, het een kweekvijverkandidaat is.

Het blijft wonderlijk, hoe je met slechts 26 letters duizenden en nog eens duizenden woorden kunt maken. En met die woorden weer oneindig veel zinnen.Sommige van deze woorden zagen voor het eerst het daglicht in of na een gesprek met andere taalminnende lieden, en waar nodig noem ik hun inbreng dan ook graag, met dank. Heb je suggesties? Stuur ze in – de kweekvijver is nooit vol.

Tip! Volg Taaleidoscoop op Facebook, dan krijg je een update als er een nieuwkomer in de vijver zwemt.

En dan nu: de woordvisjes…

De aspirant-neologismen hieronder staan voor het gemak alfabetisch gerangschikt, met de datum waarop ze in de vijver belandden. Vind je er een die je levensvatbaar lijkt? Gebruik hem dan, veel en vaak.

Ad-remaline

Je hebt van die mensen die altijd een gevat antwoord paraat lijken te hebben, een geestige repliek, een snedige kwinkslag. En er zijn ook mensen die meer terughoudend zijn, of verlegen, of genuanceerd. Zulke verschillen zijn op allerlei manieren te verklaren, maar de Taaleidoscoop voegt daar nu graag de hypothese aan toe van een nieuw, nog niet geïsoleerd hormoon: ad-remaline, dat wordt afgescheiden door de lefklier. Terug naar de typologie waar dit item mee opende: de eerste groep mensen zijn meer ad rem en die hebben dan ook veel ad-remaline door hun bloed koersen; de tweede soort is waarschijnlijk bedeeld met wat minder van dit wonderlijke goedje. [19 april 2010]

Afkalefateren

Je hebt opnemen en afnemen, opzetten en afzetten – dus dan ook opkalefateren en… juist, afkalefateren! Dat woord verdient een plekje in de kweekvijver, maar wat betekent het? Zoals Manfred het zei, denk ik aan: in verval laten raken, van zijn glans ontdoen. Laten we hopen dat dit kleine juweeltje niet zelf, eh, afgekalefaterd wordt. [7 november 2012]

Afwinden

Mensen kunnen zich over van alles en nog wat opwinden. Dat is sowieso geen goed idee, maar wat moet je doen om weer van die stress af te komen? Joop van Birgelen heeft daar een puike suggestie voor: afwinden, naar analogie van het Duitse abregen. Vanaf nu kun je dus niet alleen een draad, snoer, touw of kabel afwinden – maar ook jezelf! [27 juli 2017]

Bgv’tje

Deze afkorting is voorzichtigjes geïnspireerd op lvt’tje – dank je, Peter! – wat kort is voor “leuk voor thuis” (een lvt’tje is een hebbedingetje, een snuisterij). In deze tijd waarin er in Nederland meer singles zijn dan ooit, kan het geen kwaad om een bgv’tje te hebben: bgv staat dan voor “bij gebrek aan vriendje / vriendinnetje”. Een bgv’tje is iemand met wie je leuke dingen doet die je anders misschien met je partner zou doen. Als je ook minnaars bent met je bgv’tje, dan ben je wat in het Engels friends with benefits heet, maar dat hoeft niet. [2 juli 2008]

Braidtoebie

De braidtoebie is de vanzelfsprekende evenknie van de groemtoebie. Beide benamingen vervallen zodra de huwelijksdag voorbij is.  [25 februari 2014]

Buigrietje

Een buigrietje is een jongedame die last heeft van stemmingswisselingen. Buigrietjes drinken hun frisdrank het liefst door een strohalm. [16 juli 2012]

Bijensaus

Pindakaas heet pindakaas maar het is helemaal geen kaas. En appelmoes heet appelmoes maar het is helemaal geen mousse. En dan hebben we het nog niet eens over de walvis en het zeepaard. Vandaar dat de kweekvijver graag plaats maakt voor bijensaus, een heerlijk nieuw woord voor honing – met vriendelijke dank aan Max, die dit juweeltje al op driejarige leeftijd aan de wereld schonk. [20 april 2010]

Calvétisjist

Mensen hechten aan merken. Zozeer zelfs dat ze soms geen genoegen meer nemen met, zeg, een computer die geen Apple is. Of een gymschoen die geen Nike is. Zo zijn er ook mensen die met een bijna religieuze geestdrift een merk pindakaas aanhangen met van die lekkere pitamientjes. Zo iemand is een calvétisjist. [23 februari 2010]

Claustromobiel

Iedereen kent wel dat gevoel: “Oh jee, ik ben mijn mobieltje vergeten, nou ben ik niet bereikbaar!” Wie dat in extreme vorm heeft, is claustromobiel, en voelt zich zonder zijn gsm “opgesloten” in een wereld waarin alleen directe, van-mens-tot-mens communicatie mogelijk is. De werkelijkheid is anders: juist mét je mobieltje ben je nooit echt vrij… [12 juni 2009]

Coïtussendoortje

Toegegeven, dit mormel heeft geen kans van slagen. Maar ik kom hem niet weerstaan, getuige deze column, waarin in hem al ten doop hield. Het is nodeloos chic-doen voor one-night stand, zonder de ambitie dat het ooit gemeengoed wordt. Maar ook woorden die een kleine glimlach op je gezicht toveren, mogen in de vijver. [26 juni 2008]

Consumine

Net als dopamine en adrenaline is consumine een hormoon – het bestaan ervan is buiten deze pagina echter nooit aangetoond. De roes die mensen krijgen van consumine kan heel verslavend zijn. Het hormoon komt vrij wanneer iemand iets wil kopen, en het bevordert dus consumptiegedrag. Bij mannen is de consumineproductie in de regel het hoogst bij de kijken naar gadgets en auto’s; bij vrouwen vaak juist bij de snuffelen naar schoenen en tassen. [15 februari 2010]

Derrièredruk

Soms is het rustig, soms heb je het druk. En soms heb je het derrièredruk. Want wie de etiquette en beschaving in ere houdt, heeft het natuurlijk nooit r*t*druk… We moeten we nette mensen blijven. [31 oktober 2013]

Doeimeneren

Wie weet nog hoe formeel of informeel je je moet opstellen tegenwoordig? Sluit je een e-mail af met Met vriendelijke groet of met alleen Groeten? Zeg je “u” of toch “je”? Geen wonder dat we er een potje van bakken en allerlei stijlen door elkaar gooien, zoals een gesprek afronden met “Doei meneer!”, of een brief aanheffen met “Beste heer Jansen”. Wie wel eens zo’n potje gebakken heeft, kan gerust zijn. Hij was gewoon aan het doeimeneren. [19 november 2012]

Dumponeren

Je kunt dingen netjes op hun plaats zetten of wegbergen. Met een beetje chic woord heet dat: deponeren. Je kunt ook dingen in het wilde weg neergooien of ergens laten slingeren. Dumpen dus. Maar er is ook een middenweg, al is die niet gulden. Als je dingen bijna op hun plek wegzet maar niet helemaal, waardoor ze toch nog rommel zijn, dan ben je aan het dumponeren. [3 juni 2017]

Estreneren

Dit is een woord dat in mijn ouderlijk gezin al lang geen verbaasde blikken meer oplevert. Misschien geldt dat ook wel voor andere Nederlandssprekende groepen waar ook Spaans begrepen wordt, want dit woord is een verbastering van het Spaanse werkwoord estrenar. Dat heeft een betekenis die heel nuttig is en waarvoor in het Nederlands geen evenknie bestaat. Estrenar is: iets voor het eerst gebruiken, inwijden. Als je bijvoorbeeld een nieuwe jurk hebt gekocht, dan estreneer je hem als je hem voor het eerst draagt. [26 november 2008]

Geweldadig

Nee, dit is niet de alomtegenwoordige spelfout voor gewelddadig, maar een nieuw woord. Want wat krijg je als iets én geweldig én weldadig is? Juist: iets wat geweldadig is. Een bezoek aan de sauna, een massage, een warm bad. Dat soort dingen kunnen geweldig weldadig zijn – geweldadig dus. [28 juni 2010]

Groemtoebie

Een fraai stukje Nederengels, prettig gemangeld door Marlies: de groemtoebie is een persoon van het mannelijk geslacht die binnen afzienbare tijd als groem – pardon, groom, een bijdrage gaat leveren aan festiviteiten waarbij ook een bride betrokken is. Zie ook: braidtoebie. [25 februari 2014]

Herfstvlokjes

In het najaar loop je soms onder het loof wanneer er, na een windvlaag, ineens een veelkleurige pracht aan blaadjes langzaam om je heen naar beneden dwarrelt en zich voegt bij het rood-geel-bruine dek dat zich al op de grond gevormd heeft. Wacht even… vlaag, dek, dwarrelen? Inderdaad, het is alsof het bladeren “sneeuwt”. Vandaar dat we die zwierige bladerenpracht vanaf nu herfstvlokjes noemen.  [22 oktober 2012]

Hormobaaldag

Wij mensen verbeelden ons graag dat we een vrije wil hebben, rationele wezens zijn, en dat er niets “dierlijks” meer aan ons is. Maar vraag dat maar eens aan iemand die een hormonale baaldag heeft — een hormobaaldag dus. Vrouwen in de greep van PMS en tieners die onverklaarbaar nukkig zijn, die weten wel beter… [28 mei 2008]

Hypopetrolea nervosa

Er is een veel voorkomende aandoening waarbij mensen een zenuwaanval van onzekerheid en angst kunnen krijgen. Tot de symptomen kunnen behoren: transpiratie, een dwangmatig klemmen der kaken en het bekoelen van de gesprekken in de auto. Maar bij anderen beperken de verschijnselen zich tot een verhoogde oplettendheid voor de borden langs de weg. Hypopetrolea nervosa doet zich voor wanneer je in de auto op de snelweg zit, bijna geen brandstof meer hebt, en geen idee hebt wanneer het volgende tankstation eraan komt. [11 februari 2013]

Jamaritis

Het is vaak prettig als je een helder antwoord krijgt op een vraag: ja of nee. Maar sommige mensen bevolken liever het niemandsland tussen ja en nee in. Hun favoriete manier om een antwoord te beginnen is: “Ja, maar…”. Met vriendelijke dank aan Manfred heeft de kwaal waar deze lieden aan lijden nu een naam: jamaritis.  [1 december 2010]

Knuffeldoortje/kwuffel

Het woord omhelzing is wat stijfjes, en hug is me te Engels. We hebben al knuffel, een fijn woord, maar dat kan een connotatie hebben van zoet-romantisch (onder beminden) of zoet-schattig (met kinderen en baby’s). Hoe noem je een kleine knuf die je iemand zomaar tussendoor geeft, gewoon omdat ze lief zijn of omdat ze er even een nodig hebben? Ik heb er twee woorden voor: knuffeldoortje (met dank aan Anne Claire) en kwuffel (met dank aan Marlies). [26 juni 2008]

Lekselschade

Iets wat gestrooid wordt is strooisel, dus laten we iets wat gelekt wordt maar “leksel” noemen. Het Engels heeft voor een bepaald soort lekkage de fraaie term the wet spot — en de vraag is dan vaak wie daarop gaat slapen. Ik ken er geen fatsoenlijk Nederlands woord voor, dus voorlopig moet lekselschade maar volstaan… [22 april 2010]

Lichtevening

Er is twee keer per jaar een lichtevening, in september en in maart: een etmaal waarin dag en nacht even lang zijn. Dat zijn de lentelichtevening en de herfstlichtevening. Deze vallen niet precies samen met de equinoxen, die ook bekend staan als de lentenachtevening en de herfstnachtevening.  [22 maart 2016]

Mbb

De mbb is de minimale beleefde begroeting die geldt in een bepaalde cultuur of subcultuur. Vroeger kusten Nederlandsers elkaar twee keer, nu drie — een verandering in de mbb. De minimale beleefde begroeting dient om je verbondenheid met anderen te bestendigen, maar soms ook om je als groep te onderscheiden van de rest. Je kent vast wel de schichtige klungeldansjes die mensen kunnen doen als ze verschillende mbb’s hanteren: wel of niet nog een kus, wel of geen onhelzing? Ik begroet de meeste mensen inmiddels met één kus en een knuffel; zal dat ooit de nieuwe mbb worden? [17 mei 2008]

Meemoetfeestje

Je kent ze wel, die feestjes waar je geen zin in hebt. De broer van je zwager geeft een barbecue. Je schoonmoeder viert haar pensionering. Een vaag studievriendje van je partner gaat voor de tweede keer trouwen. Je hebt wel wat beters te doen, natuurlijk, maar je moet voor je goed fatsoen wel mee. Dat is een meemoetfeestje. [1 februari 2008]

Ontnogmoeten

We moeten zoveel, zo lijkt het soms. Onze bazen, ouders, buren, kinderen, collega’s, de overheid… ze willen allemaal wat van ons. Zelfs het huis waar we wonen heeft een onophoudelijk reeks klusjes voor ons waar niet aan te ontkomen valt. We moeten, moeten, moeten. Hoog tijd om eens te gaan ontnogmoeten. Zeg niet meer, “Ik moet nog…”, doe het gewoon. Of dump het, als dat kan. Of delegeer het. (Met dank aan Manfred voor deze 3D-indeling.) Of plan het in en houd je dan aan die planning. Maar zet het niet op die vage ik-moet-nog-lijst. Ontnogmoeten is het nieuwe multitasken: doe één ding tegelijk, en moet niks meer. [4 oktober 2012]

Overtoekomst

De tijd die komt na de toekomst die wij ons kunnen voorstellen, is de overtoekomst. Een prachtig woord, met vriendelijke dank aan Tristan, die het bedacht. [20 juli 2010]

Pimplementeren

Als je een plan of ontwerp ten uitvoer brengt en je doet dat niet gewoon goed, maar met veel overbodige tierelantijntoeters en blingbellen, dan ben je aan het pimplementeren. In hoeverre het risico hierop groter is voor mensen die Pim heten, is nog niet wetenschappelijk onderzocht. [10 januari 2008]

Pleistergesprek

Soms praat je even met iemand die het ergens moeilijk mee heeft. Je kan het probleem niet oplossen, maar je wilt ze wel even een knuffel geven en een hart onder de riem steken. Zo’n gesprekje is een pleistergesprek. Het lost niets op, maar het helpt wel. Zouden we meer moeten doen. [10 maart 2009]

Praatvloed

Is er een verschil tussen spreken en praten? Ik denk het wel. We waren, naast de woorden woordvloed en schrijfvloed, in het wild ook al spreekvloed tegengekomen. Dankzij onze favoriete huisarts kunnen we daar nu ook praatvloed aan toevoegen. Maar ook voor praatvloeiers geldt: spreken is zilver… [19 maart 2014]

Proefsneeuw

Kinderen zijn een eindeloze bron van taalvernuft. Zo vindt Lev dat als het maar een beetje sneeuwt, zo’n poederlaagje, dat dat nog geen échte sneeuw is. Nee, dat is proefsneeuw, want van echte sneeuw kun je ballen en sneeuwpoppen maken. En gelijk heeft ze. Met dank aan Marlies voor het doorgeven van dit juweeltje. [11 juli 2012]

Quasibbatical

Een quasibbatical is een sabbatical – maar dan ook weer niet. Je doet wel een stapje terug, maar echt ophouden met werken is er niet bij. Je pruttelt geduldig door op de achtergrond; er is alleen minder te zien van de vruchten van je arbeid. Zoiets als wanneer je een paar maanden geen blogposts plaatst, maar wel steeds door blijft denken over je favoriete onderwerp… ;-) De alternatieve schrijfwijze quasibatical komt ook voor, maar vooralsnog alleen in een parallel universum.  [18 oktober 2011]

Raadplagen

Raadplagen is natuurlijk geënt op raadplegen. Het kan, denk ik, met gemak een dubbele betekenis dragen: (1) van ongewnst advies voorzien, en (2) ongewenst om advies vragen. Op internet zijn overigens flink wat “raadplagen” te vinden, maar dat zijn verschrijvingen voor raadplegen. Tijd voor een nieuwe, eigen betekenis dus! [10 januari 2008]

Ratkebab

Je hebt junkfood waarvan je eigenlijk niet precies weet wat erin zit, en waar je dus maar liever van afblijft. Dat is ratkebab. Met vriendelijke dank aan Manfreds duivenburger. [12 mei 2009]

Retrotasken

De meningen over multitasken zijn verdeeld: de een vindt het maar wat stoer dat hij zoveel verschillende dingen tegelijk kan doen, de ander vindt dat een versnippering van aandacht en energie. Een reactie kon niet uitblijven, en als tegenhanger is monotasken in zwang aan het raken. Maar ik vind dat, voordat je gaat monotasken, je eerst nog even moet retrotasken: doen wat je al had moeten doen. [22 februari 2008]

Rijtuig

Bestuurders die zich asociaal gedragen op de weg. Je ziet in het verkeer niet veel rijtuigen (telbaar woord) meer, maar helaas wel veel rijtuig (ontelbaar woord). [10 maart 2009]

Schoon-BN’er

Een bekende Nederlander die zijn of haar faam (in eerste instantie) ontleent aan het feit dat ze getrouwd zijn met een andere bekende Nederlander. Een meelift-celebrity. Natasja Froger is een schoon-BN’er. [21 april 2009]

Smakelij

Een smakelij is een eetgelegenheid, een restaurant. Net zoals een bakkerij zich bezighoudt met het maken van baksels, en een zagerij met het maken van zaagsel, zo is een smakelij een plaats waar smakelijke dingen bereid worden. Sommige smakelijen hebben zich verenigd onder één organisatorische paraplu, zoals McDonald’s of LaPlace: dat zijn smakelijketens.  [2 februari 2009]

Spaatje koffie

Een spaatje koffie is, met vriendelijke dank aan medeontdekker Anne Claire, een glas cola.  [28 januari 2011]

Tierwoord

Het woord scheldwoord hebben we al, en het volstaat eigenlijk prima. Toch voeg ik graag tierwoord aan de vijver toe (zie de column in kwestie). Ik stel me voor dat een tierwoord iets anders is dan zomaar een scheldwoord of vloek: het is eerder een krachtterm die niet bedoeld is om te beledigen, maar om te ventileren. [15 april 2008]

Tikfoutkaper

Een tikfoutkaper doet aan “typosquatting”: het registreren van een domeinnaam die bijna identiek is aan de URL van een andere, succesvolle site, met als doel om zijn eigen diensten te promoten.

Tooitaal

Bij “taal” denk je meestal aan letters, woorden, zinnen en teksten. Maar er is ook zoiets als lichaamstaal, die bestaat uit iemands gebaren, houding, blik en loop. Daarnaast is er nog een andere vorm van non-verbale communicatie, die net zo goed een uiting is van wie je bent: denk dan aan kleding, kapsel, sieraden, cosmetische verminkingen (tatoeages, piercings, rituele littekens) en make-up. Deze taal verdient volgens de Taaleidoscoop een eigen naam, en die heeft hij nu ook — tooitaal. [15 februari 2010]

Voetdecolleté

Je hebt damesschoenen waarin je de tenen ziet. En je hebt damesschoenen met een dichte punt. In een schoenenwinkel, door zijn vrouw gevraagd naar een oordeel over twee modellen met dichte punt, zei de nietsvermoedende man: “Die zijn mooier, want bij de andere zie je de spleetjes tussen je tenen.” De vrouw beaamde dat dat inderdaad minder mooi was, waarop de gewiekste verkoper nog een poging deed met: “Ja, dat is het decolleté van de voet!”. Geniaal: een voetdecolleté, als variant naast het bouwvakkersdecolleté en natuurlijk het oude vertrouwde boezemdecolleté. Maar wat die schoenen betreft: het decolletéloze paar ging mee naar huis… [4 maart 2013]

Wishful-thinkding

Het kan zo gebeuren dat je ooit in je leven een lekker ding (m/v) kende waarvan er in je achterhoofd zo’n idee blijft hangen van: tja, jammer dat dat nooit iets geworden is. Daar is niks mis mee, maar Taaleidoscoop-lezer @awjvdh wees me erop dat daar bij zijn weten nog geen woord voor was. Dus is de Kweekvijver even aan het knutselen gegaan, en ziehier onze suggestie: wishful-thinkding. Met name op (nieuwbakken) singles kunnen wishful-thinkdingen een wonderlijke aantrekkingskracht uitoefenen, leidend tot zoektochten naar hun profiel op Facebook en andere sociale media, en een mijmerend kijken naar recente foto’s onder verzuchtingen als “Oh ja, hij/zij is nog steeds dezelfde…”. [24 februari 2013]

4 gedachten over “Kweekvijver”

  1. Hoi! Lees met veel plezier de zinnen op je site die stuk voor stuk moeiteloos binnenlopen, als waren het goeie vrienden of buren! Complimenten!
    Heb geen suggestie voor een woord, maar een suggestie voor een “woordprobleempje”… Zat zelf van de week nog te denken of er eigenlijk een woord is voor een vriendin waarmee je het ooit of altijd al had willen aanleggen, maar waar het nooit van gekomen is… Dus geen ex-vriendin -waarmee dat aanleggen dus wel ooit gebeurd is maar met wie het nu niet meer gaat- maar zeg maar het tegendeel… Een ante-vriendin? Dat begrijpen alleen academici.
    Enfin, ben er nog niet uit, zoals je merkt, maar misschien wellicht vind je het ook leuk en waard om over mee te denken?
    Dan hoor ik het graag!

  2. Ik vind, dat het woord “afwinden” er ook in mag zwemmen. Dit woord is het tegengestelde van opwinden. In het Duitse taalgebied bestaat deze combinatie al als aufregen en abregen.
    Bijv. Reg dich ab! Ofwel: maak je niet zo druk.

Wat vind jij?