Zebra

Je komt niet voor je lol in een ziekenhuis, maar ook daar kom je de meest interessante taalcuriosa tegen. Een tijdje geleden hoorde ik op de intensive care een bezorgd familielid zijn zorg uiten over wat er mis zou kunnen zijn met de patiënt – waarop de arts stellig beweerde, “Aha, ik voel een zebra aankomen!”

Normaal zou ik hier niets van gesnapt hebben, maar toevallig had ik een paar weken eerder dit taaljuweeltje ontdekt. Onder artsen (zeker in de Verenigde Staten) is zebra een gangbare term voor een zeer zeldzame, maar meestal onterechte diagnose.

Een deerstalker

Hoe, vraag je je nu af, komt een Afrikaans eenhoevig savannedier terecht in het vocabulaire van onze heelmeesters? Dat is inderdaad nogal een raadsel, en het zal je misschien niet helemaal verbazen dat we nu te rade moeten gaan bij Sherlock Holmes. Niet dat hij het antwoord weet, nee, hij is het antwoord!

Uit de avonturen van Sherlock Holmes en Dr. Watson stamt namelijk de anekdote van hoe Holmes aan zijn metgezel uitlegt dat je altijd eerst uit moet gaan van de meest waarschijnlijke oplossing voor een mysterie. Als je in Londen het getrap van hoeven op straat hoort, denk dan aan paarden, niet zebra’s. Het geluid van een zebra zou inderdaad precies zo klinken, dus de hypothese “zebra” is niet onredelijk (het bewijsmateriaal is immers in lijn met de veronderstelling). Maar de basis-waarschijnlijkheid dat er in Londen überhaupt een zebra op straat zou zijn is zó klein, dat je die mogelijkheid maar beter links kan laten liggen.

Om terug te keren naar het medische vakgebied: als meneer A hoofdpijn heeft, denk dan niet direct dat hij een hersentumor heeft. Ja, hoofdpijn is inderdaad een symptoom van een hersentumor – maar de kans is veel, veel groter dat meneer A gewoon te weinig water gedronken heeft, moe of overwerkt is, een griepje te pakken heeft, of bijvoorbeeld een aanval van migraine heeft. In zo’n geval is de diagnose “hersentumor” dus een zebra.

Maar dan kom ik bij een nog groter raadsel. Online vind je allerlei informatie over deze term. Hij heeft zelfs een eigen Wiki-pagina. Telkens weer wordt er verwezen naar Sherlock Holmes als bron voor deze uitdrukking. Maar het lukt me niet om in enig Holmes-naslagwerk een oorspronkelijk citaat te vinden dat dit bevestigt. Heeft Arthur Conan Doyle de fameuze paard-niet-zebra scène werkelijk geschreven, of is ook dit een vals spoor?

Kortom: is de zebra zelf een zebra?

Als jij het originele werk kan vinden, laat het me weten! Dan kunnen we ook dit mysterie definitief oplossen, à la Sherlock.

Wat vind jij?