Aaibaar

Het is wonderlijk hoe snel dingen op hun kop kunnen komen te staan. Vorige week zag ik in de krant een kop bij een artikel over de verjaardag van de draagbare cassettespeler: “Walkman (oer-iPod) bestaat dertig jaar”. Maar hoe lang is het geleden dat de iPod werd uitgelegd met termen als “de walkman van de 21ste eeuw”? Nog geen acht jaar.

Ah, de goeie oude tijd...
Ah, de goeie oude tijd…

In minder dan een decennium is ons begrip van kleine muziekspelers kennelijk gegaan van een iPod is een walkman, maar dan anders naar een walkman is een iPod, maar dan anders. In het eerste geval betekent “anders”: beter, geavanceerder. In het tweede geval betekent het: verouderd,  achterhaald.

Ik vind dit interessant, omdat het weerspiegelt hoe wij mensen in wezen luie, egocentrische wezens zijn.

(Voor de goede orde: ik zeg dat niet sarcastisch of afkeurend. Hoogstens met een goedaardig vleugje ironie. Het is niet slecht dat de mens lui en egocentrisch is, het is gewoon de manier waarop de natuur werkt. Een organisme richt zich op de eerste plaats op zijn eigen belang, en doet dat met zo min mogelijk verspilling van energie. Mestkevers en tulpenbollen zijn ook lui en egocentrisch.)

Een mens heeft per dag maar een bepaalde hoeveelheid tijd en aandacht te besteden, en daar moet je dus zorgvuldig mee omgaan. Je richt je energie op die dingen die voor jou het meest relevant zijn (egocentrisch), en je doet dat zo efficiënt mogelijk (lui). Dat vertaalt zich bijvoorbeeld in het hebben van routines. Routineus gedrag is van onschatbaar grote waarde; zonder die verstand-op-nul modus zouden we knettergek worden van alle indrukken, veranderingen, nuances en keuzes die we tegenkwamen.

In taalland hebben we ook zo onze routines. We groeperen dingen samen onder één noemer en denken in categorieën, want dat is wel zo makkelijk. Het is een vorm van vereenvoudiging en standaardisering van communicatie. Daarom is alle bronwater een spa rood, zijn alle Nederlanders van niet-westerse afkomst allochtoon, en zijn alle muziekspelers op zakformaat een walkman.

Tenminste, totdat de iPod kwam. Want die was zó anders dan een “walkman” dat die naam niet meer voldeed: de betekenisafstand was te groot. En zo werd in ons brein (lui en egocentrisch) het woordje walkman in het hokje “muziek op zak” heel efficiënt en effectief vervangen door iPod.

Tot nu toe heeft de term iPod weerstand geboden aan de verleiding om generiek gebruikt te worden: niet elke mp3-speler heeft de, eh, iBaarheidsfactor van een iPod. En dat wil producent Apple vast graag zo houden…

Wat vind jij?

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.