TVDW: Truïsme

De taalterm van deze week, truïsme, is niet echt geïnteresseerd in een discours, in een gedachtewisseling. Voor hem is er niet veel verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. Hij wordt dan ook een beetje iebel van mensen die zich genuanceerd willen uitdrukken of zorgvuldig logisch redeneren. Dat kost allemaal veel tijd, vindt het truïsme, en wat hou je er uiteindelijk aan over? Juistem!

Definitie

Een truïsme is een uitspraak die zo vanzelfsprekend is, dat hij (bijna) geen zeggingskracht meer heeft. De stelling in een truïsme is weliswaar waar, maar dat is zó overduidelijk dat het overbodig wordt om het uit te spreken.

Een truïsme is een “waarheid als een koe”. Als je in een gesprek zegt “Nogal wiedes!”, dan reageer je waarschijnlijk op een truïsme.

Voorbeelden

  • Als je hete thee drinkt, kun je je tong verbranden.
  • Het heeft zo moeten zijn.
  • Ik heb ook recht op een eigen mening!
  • Je moet het wel zelf willen.

Je proeft het al een beetje aan dat laatste voorbeeld: truïsmen doen het heel goed als vage slogans in zelfhulpboeken. Ik verzin maar wat… “Je moet durven dromen om ze uit te laten komen”, “Geloven in jezelf is geloven in je toekomst”, “Als je niet in beweging komt, haal je nooit de eindstreep” en “Succes is ook maar relatief”.

Je kunt het woord truïsme zelf ook gebruiken als retorisch element, om aan te geven dat een bepaald idee geen inherente waarde heeft. Bijvoorbeeld:

  • Het idee dat het kapitalisme noodzakelijk is voor een rechtvaardige samenleving is een truïsme dat we nu wel achter ons kunnen laten.
  • Het truïsme dat “het lichaam zichzelf kan helen” is gebruikt om allerlei onzinnige alternatieve therapieën aan te prijzen.

Etymologie

Dit is een vernederlandsing van het Engels woord truism, dat hetzelfde betekent.

  • true (waar) + -ism (suffix om een zelfstandsig naamwoord te vormen)

Weetje

Het truïsme is verwant aan het cliché en de dooddoener. In alle drie de gevallen heb je het over een uitspraak die niet veel toevoegt aan de gedachtewisseling.

Wat vind jij?