TVDW: Contradictio in terminis

De taalterm van deze week, contradictio in terminis, heeft niet helemaal goed opgelet. Wat hij zegt is een beetje onzinnig – of juist niet? Dat hangt ervan af of hij zijn “foutje” expres maakt of niet.

Definitie

Een contradictio in terminis is een stelling waarin twee of meer elementen zitten die elkaar tegenspreken. Dat kan een woord zijn of een korte frase, maar ook een hele zin.

In veel gevallen kun je een contradictio in terminis als een (denk)fout zien, maar dat hoeft niet. Het gebruik van zo’n inwendige tegenspraak kan ook juist tot denken aanzetten of een rhetorisch of poëtisch effect hebben, zoals in “hij luisterde naar de stilte”.

Voorbeelden

  • Voor veel mensen is de term ‘een goede Nazi’ een contradictio in terminis.
  • Dit voorstel is een kleine ramp voor onze planning.
  • De minister wil snel een rapport zien met een grondige analyse van de problemen.

Etymologie

Deze term komt regelrecht uit het Latijn:

  • contradictio (tegenspraak) + in + terminis (termen)

Oftewel: de termen (bouwstenen) van een uitspraak, bewering of redenering spreken elkaar tegen.

Weetje

Je hebt al eerder kennisgemaakt het de oxymoron. De overlap tussen deze twee taaltermen is groot. Eigenlijk ís een oxymoron een contradictio in terminis, maar dan wel een die opzettelijk, als stijlfiguur, gebruikt wordt om een bepaald effect te krijgen.

Wat vind jij?