TVDW: Contradictio in adjecto

De taalterm van deze week, contradictio in adjecto, houdt van knutselen. Een beetje van dit, een beetje van dat. Maar hij plakt niet zomaar van alles bij elkaar. Sterker nog, hij is er nogal een pietje precies over dat zijn creatieve combo’s juist niet bij elkaar mogen passen.

Definitie

Een contradictio in adjecto is een tegenstrijdige combinatie van woorden waarbij het bijvoeglijk naamwoord niet past bij het zelfstandig naamwoord. Dit is een specifieke vorm van de contradictio in terminis.

Veel oxymorons maken gebruik van een contradictio in adjecto.

Voorbeelden

  • het vierkante rondje
  • een plastic wijnglas
  • de sprintende luiaard

Let op: zo’n tegenstelling is alleen een contradictio in adjecto als er een bijvoeglijk naamwoord mee gemoeid is. Tegenstrijdige termen als “onderwatervogel” en “struikelend dansen” vallen hier dus buiten, want onderwater- is een deel van een samenstelling en struikelend is een bijwoord.

Etymologie

Deze term is afkomstig uit het Latijn:

  • contradictio (tegenspraak) + in + adjecto (het bijgevoegde)

Oftewel: het bijgevoegde (naam)woord spreekt het andere woord tegen.

Weetje

Er zijn ook voorbeelden van woordcombinaties waarbij je je kunt afvragen of het wel of niet een contradictio in adjecto is. Denk aan:

  • alcoholvrij bier
  • vegetarisch vlees
  • een seculiere moslim

Het hangt er maar net van af hoe je de woorden bier, vlees en moslim definieert. Iemand die een wat bredere definitie aanhoudt, zal geen moeite hebben met de termen hierboven. Maar iemand die een strengere, meer beperkte definitie hanteert (“in écht bier zit alcohol!”), zou ze juist als een contradictio in adjecto zien.

 

Wat vind jij?

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.