TVDW: Cognaat

De taalterm van deze week, cognaat, is een echt familiemens. Hij heeft goede banden met bloedverwanten in allerlei verschillende windstreken. Je ziet vaak ook duidelijk een familiegelijkenis, wat het makkelijk maakt voor cognaten om elkaar te herkennen.

Definitie

Cognaten zijn woorden die dezelfde etymologie hebben. Met andere woorden: de ontstaansgeschiedenis van deze woorden overlapt.

Als woorden in dezelfde taal cognaten zijn, zoals in het Nederlands vers en fris, noem je dat een doublet.

De woorden ard (Arabisch voor ‘aarde’) en aarde (Nederlands) lijken misschien cognaten, maar dat zijn ze niet. Dat noem je: valse cognaten. De gelijkenis van vorm is in dat geval toeval.

Voorbeelden

  • De woorden ‘huis’ (Nederlands), ‘house’ (Engels) en ‘Haus’ (Duits) zijn cognaten.
  • Het Franse woord voor bier is bière.
  • Het Nederlandse ‘kiosk’ en het Roemeense ‘chioșc’ zijn cognaten: ze stammen beide af van het Perzische woord ‘kushk’, wat paleis of paviljoen betekent.

Etymologie

Voor de ontstaansgeschiedenis van deze taalterm moet je terug naar het Latijn:

  • cognatus (bloedverwant)

Weetje

Het woord cognaat betekent ook letterlijk ‘bloedverwant’, en wel aan moederszijde. Wijlen Koningin Juliana is dus een cognaat van Koning Willem Alexander, maar niet van Prinses Amalia.

Een bloedverwant aan vaderszijde heet een agnaat. Juliana en Amalia zijn dus agnaten.

2 gedachten over “TVDW: Cognaat”

    1. Je hebt helemaal gelijk, Joost. Co- betekent “met” en gnatus betekent “geboren”. Dus het zou inderdaad een prachtig woord zijn voor bloedverwant!

Wat vind jij?