Wilt u een biertje, meneer Alien?

Heb je het vorige week ook gehoord? Sterrekundigen hebben op een afstand van een schamele 39 lichtjaar een ster ontdekt met maar liefst zeven planeten, waarvan er drie lijken te voldoen aan de voorwaarden voor het herbergen van leven. De telescoop waarmee deze ontdekking (mede) gedaan is staat in Chili heet voluit de “Transiting Planets and Planetesimals Small Telescope–South”, maar voor het gemak korten ze dat af tot TRAPPIST.

Je raadt het al: dit is een Belgische telescoop, vernoemd naar het fameuze Trappistenbier. De ster in kwestie is een ultrakoele dwergster en werd eerst nog “2MASS J23062928-0502285” genoemd, naar zijn catalogusnummer – maar dat is een beetje een mondvol. Daarom hebben ze hem maar omgedoopt tot TRAPPIST-1.

Een schematische weergave van het TRAPPIST-1 zonnestelsel

Hoezo “trappist”?

Nou vind ik de astronomie die hierachter schuilgaat razend interessant, net als de filosofische gevolgen van een mogelijke ondubbelzinnige ontdekking van leven op een andere planeet. Maar ik wil het met je hebben over die naam, Trappist.

Let op de spelling. Ik heb het over het bier, niet de telescoop. Want ook die naam komt natuurlijk ergens vandaan. Trappistenbier wordt geproduceerd op elf locaties, allemaal abdijen. Zes daarvan liggen in België, twee in Nederland en één elk in Oostenrijk, de Verenigde Staten en Italië. Toch ligt de abdij waar dit bier zijn naam aan dankt in Frankrijk, en wel bij het dorp Soligny-la-Trappe.

Maar nu gaan we te snel; even een paar stappen terug.

Twee soorten cisterciënzers

Het Trappistenbier dankt zijn naam aan het feit dat het gebrouwen wordt door trappisten, monniken die horen bij een afsplitsing van de kloosterorde van de cisterciënzers. Die afsplitsing begon in 1664 met een hervormingsbeweging die werd afgetrapt [no pun intended] in de cisterciënzer abdij van Notre-Dame de la Grande Trappe. Je raadt het al: deze abdij staat in Soligny-la-Trappe.

De abdij “La Grande Trappe”

In 1892 was de afsplitsing compleet en vestigden de trappisten een nieuwe kloosterorde. Formeel horen de oorspronkelijke cisterciënzers bij de “Orde der Cisterciënzers van de Originele Observantie” en horen trappisten en trappinstinnen bij de “Orde der Cisterciënzers van de Strikte Observantie”. Ja, je moet letten op de details.

Maar het verhaal gaat nog verder terug, al is dat lastiger te traceren. Zowel het klooster La Grande Trappe als de gemeente Soligny-la-Trappe danken hun naam aan de regio in Normandië waar zij te vinden zijn, een moerassig gebied dat La Trappe genoemd wordt. Trappe is het Franse woord voor luik of valluik. Maar of het idee dat een moeras een “val” kan zijn ook de reden is voor die benaming, is niet zeker.

Bier en koek

Goed, terug naar onze monniken, ons bier en onze telescoop. Geestelijken en wetenschappers proberen elk op hun eigen manier het universum te doorgronden. Dus er zit een zekere plezante ironie in het feit dat een proces van hervorming van een kloosterorde dat begon in het midden van de 17e eeuw nu, via een lange keten (waarin ook nog eens Belgisch bier figureert), geleid heeft tot de naam van telescoop en een fascinerende ster op zo’n 370.281.309.778.970 km van onze aarde.

En omdat de Belgen wel raad weten met humor en het goede leven, hoort de TRAPPIST telescoop bij een breder onderzoeksinitiatief dat voluit de “Search for Planets EClipsing ULtra-cOOl Stars” genoemd wordt. Jawel, SPECULOOS dus.

Oh ja, en dan nog dit:

Heb je zin in nog een taalverhaal waarin monniken een rol spleen? Kijk dan hier.

En ten slotte: wil je meer lezen over deze bijzondere astronomische ontdekking? Kijk dan eens hier en hier op de site van NASA.

Wat vind jij?

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.