Opruimwoede

Het begin van een nieuw jaar is altijd een fijne tijd om wat oude dingen op de ruimen. En ik had nog een paar woordjes liggen, dus die berg ik maar weg in deze eerste column van 2010.

De woorden in kwestie lagen nog in een laatje na mijn verhaal van een maand geleden over het Woord van het Jaar. In 2009 is dat bij Van Dale trouwens ontvrienden geworden, in navolging van unfriend, het Word of the Year bij Oxford.

Maar op de shortlist van Oxford stonden nog een paar andere fraaie woorden, en die wil ik jullie niet onthouden. (Vandaar dat ze in die la gingen.)

Lees verder Opruimwoede

Fastfood

Uiteindelijk leidt dit verhaal naar een nieuw woord, maar in de aanloop ernaartoe moet ik eerst even bijkomen van de verbazing. Ik wilde iets schrijven over fastfood, en googelde wat informatie over frikandellen. Nee, niet frikadellen, dat zijn gebraden ballen gehakt – ik bedoel die gefrituurde slurfjes samengeperst vlees.

Dat dus...
Dat dus…

Per jaar stouwt frikandellend Nederland 500.000.000 van die dingen weg. Kom gerust even op adem, en dan nu nog een keer. Vijf… honderd… miljoen! Dat betekent dat de gemiddelde poldermens (alle zuigelingen, tandeloze hoogbejaarden en vegetariërs meegerekend) elk jaar meer dan dertig frikandellen verorbert. Dat is zowat één slurf per week per homo junkfoodus.

Lees verder Fastfood

Geleedpotig

Het Engels is de hofleverancier van nieuwe woorden voor menig andere taal. Soms verwerven die woorden een plaats in die andere taal (het Nederlands, bijvoorbeeld) omdat ze een nieuwe betekenis aanduiden waar geen inheems woord voor is. Denk aan spoiler (in beide betekenissen van het woord!) of online. Soms is er wél een autochtoon woord, maar is de Engelse versie een aantrekkelijker alternatief. Denk aan sweater en shop. Het kan ook zo zijn dat een woord begint in de categorie “nieuwe betekenis” — lipstick, printen — en er later alsnog een Nederlandse variant ontstaat: lippenstift, uitdraaien.

Ik noem deze verschillende varianten even op omdat ik aan het puzzelen ben met het woord spindoctor.

Lees verder Geleedpotig

Eénnachtsstandje

Het is hopeloos. Ik weet dat ik geen schijn van kans heb. Er zijn mensen die het doen met de gedrevenheid van een kruisvaarder, en die bakken er al niks van. Maar ik doe het alleen voor de lol, dus ik ben al bij voorbaat gedoemd om roemloos ten onder te gaan.

Waar ik het over heb is: het verzinnen van “echt” Nederlandse alternatieven voor populaire Engelse woorden en uitdrukkingen die het Nederlands komen verrijken (of verpesten, het is maar hoe je ernaar kijkt).

Aan het ene eind van het spectrum heb je woorden waarvan zelfs de die-hard Engels-haters zullen toegeven dat ze inmiddels “Nederlands” geworden zijn. Je hebt je favoriete soap gemist omdat je aan je computer zat te werken. Niet “televisiefeuilleton” en “rekenaar” of iets dergelijks. Aan het andere eind, als iemand zegt dat hij het rijden op zijn nieuwe bike een hele aparte experience vond, dan zullen de meeste toehoorders denken: waarom zegt hij niet gewoon “fiets” en “ervaring”? Maar daartussenin zit een groot grijs gebied. Is het printen of uitdraaien? Is het monitor of beeldscherm? Is het thriller of spannend boek?

Beeldscherm of monitor?
Beeldscherm of monitor?

Lees verder Eénnachtsstandje

Drieletterwoord

Een scheldwoord wordt in het Engels wel eens een four-letter word genoemd. (Dat is omdat er in die taal nogal wat fijne tierwoorden zijn die vier letters hebben, en die meestal iets te maken hebben met seks of uitwerpselen.) De goede lieden die graag schelden op de Engelse invloed op het Nederlands, zouden misschien een apart categorietje moeten inruimen voor de drieletterwoorden, of beter gezegd: de drieletterafkortingen.

Want wij hebben er een handje van om een Engelstalige afkorting met drie letters (hoofdletters!) om te toveren tot een Nederlands (werk)woord. Neem nou het werkwoord pinnen; hoe vaak sta je er nog bij stil dat de bron daarvoor de Engelse afkorting PIN was (personal identification number)? Hetzelfde geldt voor vip, dat voornamelijk gebruikt wordt in combinatie met een andere term, en dan in de betekenis van luxe- of voorkeurs-. Denk aan viplounge en vipbehandeling. Je hoort het veel minder vaak in zijn oorspronkelijke betekenis van Very Important Person (“Onder de gasten zijn een aantal vips”).

Zeer belangrijk persoon
Zeer belangrijk persoon

Lees verder Drieletterwoord